“Claude Monet öne eğildi ve kahvesindeki bir küp şekeri karıştırmaya koyuldu. Acelesi yoktu. Kaşığın her bir ağır dönüşü sıcak içeceğin derinliklerine dalıyor, düşüncelerine metronom vazifesi görüyordu. Ve kafası düşüncelerle doluydu. Etrafında toplanmış olanlarda da durum aynıydı. Hatta risk alma denemelerinin bir parçası olmayan Edouard Manet de gergindi. O sabah, kuzey Paris’in curcunasının ortasında Cafe Guerbois’da toplanan diğerleri için, kafa yoracak çok şey vardı. Ertesi gün, 15 Nisan 1874’te, kariyerlerini parlatabilecek veya bitirebilecek bir serginin açılışını yapacaklardı. Pierre-Auguste Renoir, Camille Pissarro, Alfred Sisley, Berthe Morisot, Paul Cezanne, Edgar Degas ve Claude Monet. Otuzlarındaki sanatçılardan oluşan bu grup yıllardır favori mekanları olan 11 Grande Rue des Batignolles adresindeki kafede buluşuyor, sanatı ve hayatı tartışıyorlardı…”*

15 Nisan 1874’te Paris’te, Nadar’ın fotoğraf stüdyosunda, fotoğrafın icadıyla özgürleşen empresyonist ressamların ilk kolektif sergisi açıldı. Paris’te sayıları giderek artan kafeler, sanatçıları atölyelerinden çıkaran ve zamanın ruhunu yakalayan toplanma mekanları haline gelmişti. Sanat eğitimi, sanat yapma ve sanatı konuşmanın kabuk değiştirdiği bu dönemde sanatçıların mekanları da değişiyordu. Paris’in kafelerinde başlayan bu özgürleşme hareketiyle kafelerden üniversitelere, sivil toplum kuruluşlarından kabarelere kadar sanatçılar tarihin her döneminde bir araya gelmek için farklı mekanlar kullanmaya başladılar. Bu gibi ortamlarda bir arada olmanın getirdiği diyalektik, sanatçıyı zaman zaman girdiği tecrit halinden çıkarıp konjonktürü yakalama ve kendini güncelleme fırsatı sundu. Empresyonistlerin toplandığı Paris’teki Cafe Guerbois, Zürih’te Dadaist manifestonun ilan edildiği Cabaret Voltaire, Floransa’da Fütürist hareketin yeşerdiği Caffè Giubbe Rosse, sadece 14 yıl ayakta kalabilmesine rağmen etkisi uzun yıllar devam eden Bauhaus Okuluakla ilk gelen örnekler olabilir. Ben de bunları yazarken Ankara’da farklı mekanlarda ressam, yazar ve fotoğrafçılarla yaptığım uzun sohbetleri hatırlıyorum.

Bir ülkenin sanatsal etkinliklerini yönlendiren gruplar, devletten başka özerk, özel kurumlar ve kişilerin o alanda uğraş vererek ulaştıkları çabaların toplamıdır. Bu gruplar ayrı ayrı sanata destek vererek sanatın gelişmesini sağlarlar. Özel üniversite ya da kolejler, müzeler, sanat ve kültür merkezleri, galeriler, antika dükkanları, dernek ve vakıflar ile kolektifler sanat yönetiminde etkin olan kurumlardır. Tarihe dönüp baktığımızda öncü oluşumların hepsinde serbest bir şekilde bir araya gelen sanatçıların ürettiği fikir tohumlarının gelişmesiyle oluşmuş modernist-postmodernist çeşitlenmeyi görürüz. Manifestolar, sanat dergileri, serbest çalışan bağımsız dergiler, müzeler, galeriler, özel koleksiyonlar ve bireysel destek veren izleyiciler, eleştirmenler, sanat eğitmenleri, sanat danışmanları ve sanat yönetmenleri…

Günümüze geldiğimizdeyse sanatçılarla sanatseverleri bir araya getiren mekanlar olarak görsel sanat kolektifleri ön plana çıkıyor. Kolektif “birçok kimseyi ya da nesneyi içine alan, birçok kişi ya da nesnenin bir araya gelmesi sonucu olan, ortaklaşa olan” anlamına gelir. Kolektif çalışma ise işbirliğiyle güçlü bir organizasyon kurarak birlikte çalışmak demektir. Sanat eğitimleri, atölyeler ve ortak projeler için açılan görsel sanat kolektifleri, Ankara’da da farklı disiplinlerde çalışanların bir araya gelme mekanlarını oluşturuyor. Ankara’da bu kapsamda çalışmalar yürüten kolektifler, şehrin atmosferini zenginleştiren bir yapı olarak karşımıza çıkıyor. Belirli bir angajmana dayalı çalışmayan bu oluşumlara kişiler, kendi özgürlükleri ve sosyalleşme ihtiyaçları dahilinde katılım gösteriyorlar. Bunlar kısa soluklu olabileceği gibi uzun soluklu çalışmaları da kapsıyor. Sanat ortamı ve yaratıcı fikirlerin dolaşımı için kamusal buluşma noktaları olan, genç yeteneklerin yarattığı yüksek dinamizmi barındıran, yaratıcılığı her daim keyifli kılan bir çalışma etiği gözlenen bu ortamlarda katılımcılar, amatör ya da hobistler dahil, yaratıcı sürecin içinde kendilerini gündelik hayatın bölücü gerilimlerinden azade hissediyorlar.

Ankara Fotoğraf Sanatçıları Derneği (AFSAD) 

AFSAD, fotoğraf sanatının yaygınlaşması ve fotoğraf sanatçıları arasında dayanışma ve işbirliğinin geliştirilmesi, fotoğrafta felsefe, estetik ve teknolojik gelişmelerin etkisi gibi kuramsal ve teknik konuların takip ve tartışmalarının yapılacağı platformların oluşturulması amacıyla 1977 yılında kurulmuş bir sivil toplum örgütü. Fotoğraf sanatının toplumsal işlevini de yerine getirme ilkesiyle kurumsallaşan AFSAD, günün koşullarına uygun olarak toplumsal konulardan ilham alan belgesel fotoğraf çalışmaları, sanat projeleri ve sosyal etkinlikler yürütüyor. Ayrıca fotoğraf temelli faaliyetlerinin yansıra sinema aktiviteleri de düzenliyor, amatör ve profesyonel fotoğrafçılara yönelik eğitim programları ile senaryo, kısa film, sanat tarihi, sanat felsefesi gibi konulara yönelik seminerler ve söyleşiler düzenliyor. AFSAD mutfağından yayılan sıcak kurabiye kokusu ile fotoğraf dolu sohbetlere tanık olmak mümkün.

Adres: Kavaklıdere, Bestekar Sokak, 28/21.

Fotokolektif & Filmkolektif 

Kuruculuğunu 2022 yılında İsa Özdemir’in yaptığı Fotokolektif, fotoğrafı merkezine alan lens tabanlı çalışmalar öncülüğünde farklı disiplinlerden beslenen bir kültür-sanat mekanı. İsa Özdemir’in verdiği eğitimlerin yanısıra farklı disiplinlerden sanatçı ve amatörlere de bireysel olarak destek veriyor. Mekan, kısa ya da uzun vadeli çalışmalar için sanatçılara atölye, sergileme ve toplanma mekanları sunuyor. İsa Özdemir’in sohbeti ile nefis bir kahve içmek ve güncel sergiyi gezmek için sıcak bir mekan.

Adres: Kavaklıdere, Bestekar Sokak, 92/3.

Ka: Görsel Kültür ve Sanatsal Düşünce için Mekan

Oğuz Karakütük öncülüğünde uzun yıllardır bu alanda çalışan ve birçok kolektife örnek olmuş Ka, görsel kültür ve sanatsal düşünce alanında bilgi paylaşımı ve üretime olanak sağlamak için kurulmuş bir mekan. Hem profesyonel olarak lens tabanlı çalışan sanatçılar hem de fotoğrafa yeni başlayanlar için olanaklar yaratmak, farklı disiplinlerden araçları ve bilgi kaynaklarını bir araya getirmek üzere çeşitli seviyelerde atölyelere ek olarak sergiler, söyleşiler, sunumlar, sanatçı konuşmaları, projeler ve programlar düzenliyor. Zengin bir kütüphanesi ve karanlık odası olan mekanda, görsel sanatlar ile ilgili yayınları incelemek mümkün. Mekana adını veren ‘’Ka’’ yan yana gelen iki harften fazlasını temsil eder ve bu temsil atölyeyi tüm alanlarda tanımlayan mitolojik bir açılımla tarif edilir: ‘’Ka, Antik Mısır inanışına göre insanın görünmeyen bedenidir. Ka fiziksel bedenden bağımsızdır, ölümsüzdür… Ka, varlığın muhafaza edici ve yaratıcı unsurudur. Her varlığın Ka’sı kendine özgüdür. Varlık geliştikçe Ka’sı da gelişir.’’

Adres: Çankaya, Cinnah Caddesi, 1/B.

Yermekân

Üç kadın girişimci Zeynep Üçöz, Hazel Kılınç ve Ekin Kula tarafından 2022 Nisan’ında kurulan Yermekân, kendi ifadeleri ile “sınırları belirlenmiş bir mekânda herkes için sınırsız hareket alanı oluşturmak” amacıyla fotoğraf başta olmak üzere farklı disiplinlerde (botanik/doğa, edebiyat, resim vb.) eğitim, atölye, sergi gibi çalışmalar yapan bir kolektif. Yermekân, geniş bir yelpazede Ankara için zengin bir buluşma alanı yaratıyor. Bir galeri, kütüphane ve satış alanı olan mekan aynı zamanda fotoğraf filmlerinizi yıkamanız ve baskı almanız için Ankara’daki en konforlu karanlık odaya sahip.

Adres: Ayrancı, Hoşdere Caddesi, 6/C.

Sekans Sinema Grubu

Sekans Sinema Grubu, sinema sevgisinin aslında bir yaşam biçimi olduğuna inanan “7. sanat” tutkunu bir grup sanatsever tarafından kurulmuş, ana faaliyeti sinema ile ilgili alanlarda eğitim vermek olan, 2016 yılından itibaren kapsamlı bir içeriğe sahip dergilerini sanatseverlere ücretsiz ve online olarak sunan, sinemayı zenginleştirmenin ve katkı sağlamanın tek yolunun bilgi ve eğitim olduğuna inanan bir topluluk. Sekans Sinema, yıl boyunca sinema ile ilgili alanlarda sinemaya giriş, senaryo yazmak, sinematografi, montaj, dijital sinema, sinemada akımlar, sinema perspektifinden tarih, film eleştiri teknikleri ve eleştirel yazım gibi konularla herkese açık eğitimler sunuyor. Kolektifin yayın organı olan Sekans Sinema Kültür Dergisi’nin şimdiye kadar yayınlanmış olan tüm sayılarına buradan ulaşmak mümkün.

Ankara’nın kolektif ruhu, sanatın birleştirici gücüyle her geçen gün daha da büyüyor. Bu kolektifler, sanatın yalnızca bir ifade biçimi değil, aynı zamanda bir direniş, bir birliktelik ve bir dönüşüm aracı olduğunu hatırlatıyor. Ankara’nın kültürel belleğine canlı renkler katıyor. Ankara’nın görsel sanat kolektifleri, kentsel kültür politikalarının yeniden düşünülmesi gerektiğini ortaya koyan önemli birer aktör olarak karşımıza çıkıyor.

Kaynaklar

M. Erbay. (2007). Resim Sanatı Disiplinleri. Ankara: Alternatif Yayınları
*W. Gompertez. (2015). Pardon Neye Bakmıştınız?, İstanbul: YKY

Home

http://sekans.org/tr/
https://www.kaatolye.com/
https://www.yermekan.com/

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ankara’nın görsel sanat kolektifleri<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.