İran Yemekleri

Ghorme Sebzi

Ispanak, maydonoz, kişniş, dereotu, ve terenin, börülce veya kırmızı fasulye, kuru limon ve tavuk eti ya da et ile birlikte pişirildiği bir yemektir.  Bu yemekte kullanılan kırmızı fasulye ve birkaç malzeme daha İran’dan özel getirilip kullanılmakta.

Zereshk Pilavı

Safran, şeker ve zeresk adında İran’a has bir baharat ile pişirilen tavuk etli bir pilav türüdür.

Abgusht

Kemikli kuzu eti, rendelenmiş domates, soğan, nohut, patatesle yapılan yöresel bir yemektir.

Mirza Ghassemi

Közlenmiş patlıcan, domates, sarımsak ile hazırlanan bir yemektir. Bu yemek tüm malzemenin çok kısık ateş üzerinde devamlı karıştırılarak pişirilmesi ile elde edilir.

Fesenjan

Dövülmüş ceviz, nar ve salça karışımına soğan ve su ilave edilerek 5 saat pişirilen meze türünde bir İran yemeğidir.

Horeş Bademcan

Patlıcan, domates ve etle yapılan bir güveç türü olup altında İran pilavı ile sunulur.

Kebap Çeşitleri

• Kubide (koobideh) Kebap (Dana kıymadan yapılır, bizdeki Adana kebabı anımsatır.)
• File kebap (Bonfile etten yapılır ve kuşbaşını ya da steak etleri andırır.)
• Sultani kebap (Bonfile et ve dana kıymanın beraber sunulduğu bir kebaptır.)
• Bakhtiari Kebap (bonfile ve tavuk etinin beraber servis edildiği bir kebap türüdür.)
• Negini kebap (Dana kıyma ve tavuk birlikte ızgara edilir.)

İran mutfağında bahsettiğimiz yemeklerin çoğu  “çilav” denen İran pilavı ile servis edilmekte. Çilav, (basmati) pirincinin türü ve (buharda) pişirme yöntemi ile bildiğimiz pirinç pilavından farklı.

Bu sıraladığımız yemekler çeşitli lokantalarda kendisine yer bulmuş lezzetlerin birkaçı. Gezdiğimiz bu lokantalarda kullanılan basmati pirinci, leppe adında bir mercimek türü ve keşk dedileri yoğurt ürünü İran’dan getirtilmekte.

Ankara’daki İran Lezzetleri

Gelelim bu yemekleri Ankara’da tadabileceğiz mekanlara:

Ankara’daki İran lokantaları çoğunlukla Kızılay’a yakın denebilecek Olgunlar ve Kızılırmak Caddesi’nde konumlanmış durumda. Bunun ağırlıklı sebebi hem merkeze yakınlık hem de İran danışmanlık bürolarından kolayca ulaşabilmek.

Olgunlar’dan Kocatepe’ye doğru çıkarken Kızılırmak caddesine saptığınızda birbirine bakan ve tabelalarında hem Farsça hem de Türkçe ifadelerin yer aldığı üç İran lokantası sizi karşılar.

Tehran-İran Lokantası

(Kızılırmak Cad. No:15 D:1)

Mekânı yıllar önce Türkiye’ye yerleşen İranlı bir aile işletmekte. Çalışanlarının da çoğu İranlı olan bu lokanta tamamı İran yemeklerinden oluşan bir menüye sahip. Yukarıda sıraladığımız yemeklerin birçoğunu bu lokantada tatmanız mümkün. Ayrıca nevroz zamanı bu lokantada yapılan etkinlikler sayesinde Ankara’da yaşayan İranlılar bir araya gelmekte.

Safran Lokantası

(Kızılarmak Cad. No:18/A )

Tahran-İran Sofrası’ndan çıkıp buraya girdiğinizde benzer kokular sizi karşılar. Bu mekânın da işletmecisi yaklaşık altı yıl önce Türkiye’ye yerleşen bir İranlı. Müzikleri ve yemekleri ile İran’dan izler sunmakta.

Şehriyar Lokantası

(Kızılarmak Cad. No:15 )

Kızılırmak Caddesi’ndeki İran sofralarında son durağımız Şehriyar Lokantası. Burası komşusu olan iki lokantadan farklı olarak menüsünde hem İran yemeklerine hem de Türk yemeklerine yer vermiş durumda.

Pamir İran Restoran

(Kavaklıdere, Büklüm Sokağı No: 6)

Bestekâr tarafındaysanız ve İran yemekleri için Olgunlar’dan ziyade buraları tercih ediyorsanız, Pamir bu civardaki en belirgin mekân. İran menüsü zengin bu kafe, müziği ve minyatürleri ile de İran kültürüne çokça yer vermiş durumda. Hafta sonları akşam saatlerinde başlayan canlı müzik İran lezzetlerine eşlik ediyor.

Royal Deewan Restoran

(Atatürk Bulvarı No: 223/A)

Ankara’daki İran Lokantaları dendiğinde akla gelen bir yerdeyiz şimdi. Royal Deewan’a sadece İran mutfağında değil serinin devamında yer alacak diğer etnik mutfaklarda da başvuracağız zirâ mekân Pakistan, Hint, Arap, Çin, Afgan, İran ve İtalyan mutfaklarını gelişmiş formatları ile derleyen bir restoran olarak öne çıkmakta. Dünya mutfaklarını ayrı menüler olarak sunan ve şık mêkanı ile de öne çıkan bu restoranı, özel günlerinizde tercih ederek farklı lezzetleri bir arada tatmanız mümkün. Gitmeden önce rezervasyon yapmayı unutmayınız.

Bizim sıralayabildiğimiz Ankara’daki İran Lokantaları listesi bu şekilde. Önerilerinizi yorumlara eklemeyi unutmayın. Ankara’da bir başka dünya mutfağı listesi için: Ankara Suşi Rehberi.

<span class="reading-mode-buttons"></span>İran Yemekleri ve Ankara’daki İran Lokantaları<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Urban Sketchers, organize bir oluşum. Dilimize çevirdiğimizde tam bir isim belirlemek zor olsa da biz şu andan itibaren onlar için “şehrin çizerleri” demeyi tercih edeceğiz. Şehirde çizme organizasyonları, herhangi bir zaman, mekân, çizer profili ya da el becerisi arayışı gözetmeksizin, tamamen o anı çizmeye hevesli birkaç insanın toplanması fikri ile başlamış. Şu an gelinen noktada ise (farklı şehirlerde yapılan etkinliklere ve ortaya çıkan çizimlere de bakınca) şehrin çizerleri için, “mikro tarih” yapıyorlar demek yanlış olmaz.

Gelelim şehrin çizerlerinin başkentteki durağına, UskAnkara’ya. 2018’de sosyal medyada hayat bulup şu ana kadar on sekiz buluşma gerçekleştirdiler. İlk buluşma Pilavoğlu Han’da 2018 Aralık ayında gerçekleşti. Akabinde ise çeşitli kafeler, Çağdaş Sanatlar Merkezi, MTA Tabiat Tarihi Müzesi, Cer Modern, Gökyay Vakfı Satranç Müzesi, Anadolu Medeniyetler Müzesi, Cinnah 19 Mimarlar Derneği ve Kuğulu Park gibi farklı mekânlar ekibe ev sahipliği yaptı. Ekseriyetle ayda bir ya da iki kez bir araya geliyorlar. Bunun dışında bireysel paylaşımlarını grup içerisinde aktif olarak sürdürüyorlar. UskAnkara çizerlerinden birine parkta, müzede, kafede ya da bazen metroda rastlamış olmanız muhtemel. Malzemede de en az mekân seçiminde olduğu kadar esnekler.

Bir araya geldikleri etkinliklerde kaligrafik, marker ve eskiz kalemleri, karakalemler, suluboyalar ve daha başka pek çok gereç havada uçuşuyor, elden ele geziyor. Kimi ince uçlu bir kalem ile küçük bir kâğıt parçasına, o an sığabilecek tüm detayları sığdırıyor, kimi ise tek bir objeye odaklanıyor ve saatlerce ince ince onu işliyor kağıdına. Günün sonunda mekânın serbestliği ve malzemelerin esnekliği ortaya çıkan ürünlere de sıçrıyor, birbirinden farklı dilde ve ölçekte onlarca çizim deyim yerinde ise etrafa saçılıyor. Bir perspektifin yanına, bir başka çizerin portresi yerleşiyor, onu masada duran yarım bir simit eskizi izliyor veya bir kent silueti o anlarda gelip masadaki yerini alıyor.

Ortalama üç ile beş saat aralığında süren etkinliklerin sonunda, yapılan çizimler derlenip bir araya getiriliyor, kimi zaman bir projeye dönüşüyor. Örneğin geçtiğimiz günlerde The Sketchbook Project ile çizimlerin bir kısmı, 41.000’den fazla eskiz defterini arşivleyen bir sanat kütüphanesi olarak dijital platformda da varlığını sürdüren Brooklyn Art Library’ye gönderilmek üzere bir deftere dönüştü. Yani şöyle demek mümkün: Ankara’daki bir çizerin Atakule eskizi, Brooklyn’de bir sanat kütüphanesinin rafında yerini aldı ve kim bilir bir meraklısı şu an Atakule’ye bakıyor.

Bir başka mutluluk da 11 Mayıs’ta Erimtan’da gerçekleşti. UskAnkara, Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi buluşması, bahar aylarının ferah havasına eşlik edip ruhumuza temas etti. Erimtan’da “Askıda Müze Eğitimi Var” adı ile bir süredir varlığını sürdüren, ihtiyaç sahibi çocuklara müze gezilerinin düzenlendiği projeye, şehrin çizerleri de çizimleri ile destek olacak. Şöyle ki müzedeki buluşmanın çizimleri önümüzdeki günlerde kartpostal halini alacak, Erimtan mağazasında sunulacak ve elde edilecek tüm gelir bu projede kullanılacak.

Son olarak şehrin çizerlerinin yakın tarihli bir etkinliğine değinmek yerinde olacaktır: Bir yıl boyunca gerçekleştirilen çalışmalardan örneklerin yer aldığı bir sergi, sergiyle eş zamanlı olarak gerçekleştirilecek farklı atölye çalışmaları, kapanışta bir çizim buluşması ve söyleşiyle, 2020’nin ilk günlerinde, Urban Sketchers Ankara, Altı+Bir’de olacak. Aranızda bu harika ekibe dahil olmak, onları ya da çizimlerini daha yakından tanımak ve görmek isteyen olursa, bu haber bir hatırlatma olsun.

Sanat ile temasınız çoğalsın, sevgiyle kalın.

Instagram: Urban Sketchers Ankara

<span class="reading-mode-buttons"></span>Şehrin Çizerleri: UskAnkara<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Yukarıda benzer yaşlardan izler taşıyan iki resim yer almakta. İki resmin de içerisinde “kitap ve çocuk” var.

Birincisinde çocuk, Selim Serbest. Altı yaşında. İstanbul’da öğretmeni tarafından yaramazlık yaptığı gerekçesi ile darp edilen bir ilköğretim okulu öğrencisi. Fotoğraf darplı yüzüne ait. Öğretmenine okutulması amacı ile emanet edilen, kitabın sivri tarafı ile darp edilen bu güzel çocuk, okumaya ve yazmaya ilişkin fikirlerinin henüz oluşmaya başladığı yaşlarda kitabı okunacak ve okutulacak bir dünya olarak değil, ne yazık ki darp nesnesi olarak tanımış oldu. İnsan ister istemez bu eylemi gerçekleştiren “öğretmeni” sorgulamaktan alamıyor kendini. Selim’e gelince şimdiden “okumak, öğrenmek, öğretmen ve kitap” gibi ömründe çokça yer edinecek kavramların onun dünyasında nasıl savrulduğunu düşündürmekle terbiye ediyor bizi.

İkinci fotoğraf ise, yine onun yaşlarında belki bir ya da iki sene ve birkaç yüz kilometre ötede bir öğrencinin, ömründe görmediği ve kendisini bir saatliğine ziyaret eden abi ve ablalarına yazdığı hatıra mektubuna ait. Bu mektubun yazıldığı abi-ablalar, Gazi Üniversitesi’nde hayata ilişkin dertleri, sorumlulukları olan; üniversiteyi, “lise sonrası, maaş öncesi dersliklerden ibaret” görmekten ziyade bu süreçte dünyaya, insana değebilmenin yollarını arayan ve bunu süreklilik halini alacak bir girişime dönüştüren birkaç “kitap kahramanı”, gönüllü öğrenci. 2012 yılında kendi aralarında konuştukları bir dert ile çıktıkları yolda, kilometreleri aşıp binlerce çocuğa ve ruha temas eden bu ekibin adı, Kitap Bankosu.

Kitap Bankosu ekibinin kurucuları ve yürütücüleri, çocukların ders dışı başka tür ve disiplinlerden kitaplara olan mesafesini aşabilmenin yolunu bir projeye dönüştürür. Ve uzun yolları aşacakları o güzel otobüse ilk adımlar böylece atılmış olur. Projeye dönüşen fikirleri Avrupa Birliği’nden de destek gören ekip projelerini üniversite yönetimine açar. Yönetimin de onayı ve desteği ile okuldaki atıl otobüs gezici bir kütüphaneye dönüştürülür ve yolculuk başlar. Otobüsün içi tadilattan geçerek kitap okunabilir bir düzene göre tekrar elden geçirilir. Raflı ufak kütüphanesinden, etkinlik malzemelerini depolayacak ve çizgi film izletilecek bölümlere değin her şey, çocukların ilk karşılaşmasında heyecanlanmasını sağlayacak şekilde organize edilir. Bütün amaç, sadece ve sadece henüz öğrenme çağındaki çocuklara “bakın bu elinizdeki kitap, sizin eğlence zamanı nesneniz olabilir, hayatınıza karışabilir ve ömür boyu size eşlik edecek bir dosta dönüşebilir” diyebilmektir. Herhangi bir karşılık beklemeksizin çıktıkları bu yolda, efor ve aktivite emeklerini bir kenara bırakın, maddi destek kabul edememekten ötürü gönüllüler, kimi zaman öğrenci imkanları doğrultusunda güçleri el verdiğince cep harçlıklarını ortaya koyar ve çocuklar için rozet yapma makinesi alır, kimi zaman ise sırf “Kitap Bankosu anısına” yazarı tarafından imzalanmış bir kitabı cepten karşılar. Her şey sırf bir sonraki durakta karşılaşacakları yeni çocuklar içindir.

Kitap eksiklerini tamamlamak için “Rafta Tozlanmasın, Gönder Okuyalım” adında bir kampanyayı da beraberinde yürüten ekip, ilerleyen süreçte ziyaret ettikleri okullardaki öğrencilerle gerçekleştirdikleri etkinlikleri çoğaltır. Vizelerin ve finallerin dışındaki haftalarda Ankara’da ilk olarak merkeze uzak ilk öğretim okullarına ziyaretlere başlarlar. Haftada dört gün dört farklı okul gezilir. Okullar bir sonraki hafta tekrar ziyaret edilir. Böylece emanet edilen kitaplar abla abilere anlatılır ve etkinlik “ilk hafta tanışma kaynaşma, son hafta vedalaşma” şeklinde cereyan etmiş olur. Anlayacağınız gezici kütüphane, çocukların hafta içi derslerine bir kaç saat mola verdikleri, gönüllülerle birlikte kitap okuduğu, resim yaptığı, halay çekip dans ettiği bir kaçamak. 

Öğrencilerin bir sonraki hafta tekrar gelecek ablalara heyecanla okuduğunu anlatma heyecanı, otobüsü görünce koşar adımlarla etrafını sarmaları, anı defterine en masum duygularıyla sevgi sözcüklerini dile getirmeleri ise günün sonunda geri dönüş yolundaki ekibin tek ve paha biçilemez kazancı.

Ekibin özellikle böyle naif bir oluşum içinde can damarlarını sızlatan birkaç duruma değinmemek ise elden değil. Özellikle çocukların gösterdiği ilgiyi öğretmenlerden de bekleyen ekibin, sesini duyurmak ve birlikte yürümek istediği bir başka kesim de yazarlar. İmza günlerinde kuyruk bekleyip “bakın biz buyuz. Bizlere destek olmak, katılmak, duyurmak ister misiniz?” şeklindeki taleplerine yazarlardan cevap alamamak, ellerinde sadece imzalanmış bir kitap ve imza günü fotoğrafı ile dönmek, geleceğe ilişkin umutları kimi zaman zedelese de; gelecek hafta bir çocuğun gözünde kitabı okurken yakaladıkları ışık “her şeye ve herkese rağmen okuyalım çocuklar” dedirtiyor işte. Oysa çoğu zaman destekten kasıt sadece kütüphaneyi genişletecek kitaplar, anıları ölümsüzleştirebilecekleri bir fotoğraf makinesi ya da çocuklara anı bırakılacak ufak tefek kırtasiye ürünleridir.

Şimdi gelelim “karşılaştıkları tüm pürüzlere rağmen iyilikleri sayesinde dünyanın döndüğüne inandıran ve hayatı yaşamaya değer kılan” bu insanlarla birlikte yapabileceklerimize. Bizler bu noktada sözü kendilerine bırakmak için pazar günü bir Lavarla etkinliği olan Takasla’da kendileri ile birlikte olacağız. Çocuk kitaplarınızı kapıp gelmek ve bir tebessüm ile takas ettirmek isterseniz sizleri 30 Nisan Pazar günü Kakule Kahve’ye bekliyor olacağız. Ha “uzaklarda bir okurum ama pek sevdim kendilerini ne yapabilirim?” derseniz ise, işte size onlara ulaşabileceğiniz Kitap Bankosu sosyal medya adresleri:

Twitter / Facebook / Instagram

Bir çocuğun gülümsemesi için yollara düşen güzel insanlar ile karşılaşmanız dileği ile. Keyifli baharlar.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Kitap Bankosu: “Okuyan Türkiye İçin”<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Size bugün birinden bahsedeceğim. Kendisi geçen yıl Türkiye’ye yerleşen ve o gün bugündür aramızda yaşayan bir “yolcu”. Kim bilir belki yazın Kızılay metrosundan çıktığınız bir anda, Yüksel Caddesi ile Karanfil’in kesişiminde, Turhan’ın köşesinde yanından geçtiğiniz ve o an “herhangi bir sokak müzisyeni” diye düşünüp dinlemeden yolunuza devam ettiğiniz için hatırlayamadığınız biri. Ya da yolda yürürken uzaktan gördüğünüz ve “ahanda saçı sakalı birbirine karıştırmış, sırtında müzik aleti, dalgın yürüyen bir derviş, ne yapıyor la Tunalı’da?” diye birkaç saniyeliğine gülümseyerek fark ettiğiniz sonra da kentin yarı-kozmopolit haline bağlayıp unutuverdiğiniz biri.

Adı Ador Hooyar.  Ador, kökleri İran’a, ruhu köklerini saldığı topraklardan doğan bir müzik aletine, tambura bağlı bir “müzik adamı”. Onun için birçok tanımlama yapmak mümkün. Tanıdıkça, konuştukça, dinledikçe adının yanına birçok sıfat ekleyip çoğaltabilirsiniz. Ancak, kendisi için o “hiçbiri”.  Müziği tam da bu çoğaltılmış fazlalıkların karşısında durmak üzere icra eden bir “yolcu”.  Ankara ise onun için bir “yer” değil, Bilecik’ten uzanan bir “yol” ya da sürüp gitmekte olan yolunda bir soluk durak.  Onu Ankara’da herhangi bir yerde bulmanız mümkün değil. Her yerde müzik yaparken karşılaşmanız olası. Bazen kaldırımda, bazen bir kitap-cafe’de, etnik müzikler tınlayan bir barda ya da tıka basa dolu bir konferans salonunun sahnesinde. Yani ruhu hissettiği müziğe ait her yer onun için bir sahne, zaman mekan sınırı tanımaksızın. Ador, Ankara’da sadece müzik yapan bir müzisyen olmanın yanı sıra meraklısına def, tambur dersleri veren bir hoca.  Ve eline müzik aletini almamış olanlara yarı aksanı döndüğünce anlatan, aktaran bir hikayeci.

38 yaşında Tahran doğumlu bir tamburi olan Ador’un hikayesi de en az müziği kadar alternatif. Ailesi İran’da Yarsan’lar olarak bilinen bir topluluğa mensup olan Ador, hayata geldiği günden itibaren yaşama, insana, aşka ve hakikate ilişkin görüşlerini bu topluluktan beslenerek oluşturmuş. Daha beş yaşındayken tanıştığı müzik aletinin tellerini bir araç olarak kullanmış. Onun için müzik bir kapı değil ruhundaki mesajı aktarmak için kullandığı “dil”. İnsanlara bu dili kullanarak vermek istediği mesaj ise  “aşk”.  Bu aşk, günümüzde tüketilebilir cips gibi yarısı havayla dolu bir paketten ibaret hızlıca mideye indirilenlerden ziyade; daha çok Sufizm ve Zen öğretilerinden kulağımıza çalınan, “iyi insan” olma ve hakikate ulaşma yolunda kendini kaybederek ve kendinden uzaklaşarak yaşanan “aşk”.  Yani hayatı yaşanılır kılan bütün iyi eylemlerin özündeki “aşk”.

Kendisine ilk tanışmamızda ister istemez “İran’dan sonra neden Ankara?” diye soruyoruz. Çünkü Ankara’yı severek yaşayan bizler dahi, bir müzisyenin yola çıktığında burayı durak-mekân bilmesine önce bir şaşırıyoruz. Kendisinin cevabı ise hafif içimizi ısıtan türden. İran’dan ayrıldığında, amacı sadece kendisini özgürce ifade edip, müziğinin sınır tanımasına engel olan bütün durumları ortadan kaldırmak iken, Ankara’da bulduğu “aidiyet” duygusundan bahsediyor. Bir yere tamamen bağlanmamak adına Ankara’da yaşamasa da her hafta oğluyla birlikte müziğini burada icra etmek adına Ankara’da bulunmak ve beraberinde getirdiği bu kısmi yerleşik hal, Ador’u da ucundan Ankaralı yapmış. Ankara’nın hepimizin bünyesine nüfuz eden dingin, sarıp sarmalayan ve dinleyen hali ona da sıçramış olacak ki kentin içinde çokça yürümek, Kızılay’daki seyyar satıcılar ile dost olmak, tanımadığı insanlara dahi gülümseyerek bakmak ve müziğe en az kendisi kadar meraklı oğlunu yetiştirmek için bu şehrin değebildiği her noktasına izlerini bırakmış. Anlayacağınız Cemal Süreya’nın “en iyi kalpli üvey ana” tabirindeki Ankara, yine ve yeniden bir başka üvey için analığını yapmış, sarmış Ador’u.

Sokaklarda özgürce müzik yaparken yanına yaklaşan ve kendisi ile çalışmak isteyen müzisyenler ile başlayan ilk tanışıklıklar, ilerleyen dostluklar ve sıfırdan gelişen bir Ankara serüveni bir yıla çokça proje sığdırmış ve sığdırmaya devam etmekte. Onun için herhangi bir tıngırtı, müziğe dönüştürülebilecek yeterli bir veri. Sanat evrenselliğini tam da bu noktada dile getirmiş olacak ki Ador’un geldiğinde hiç lisan bilmemesi dahi mani olamamış ve olamamakta müziğini ifade etme arzusuna ve gücüne.

Anlatacak onca şeyi, kendisini dinletmek istediği koca bir başkent varken yani, aramızda yolu uzun bir Ador var anlayacağınız. Olur da ona, oğluna, bilmediğiniz ülkelerden işlenmiş tınısını gövdesine kazımış bir tambura, defe kulak vermek isterseniz Ador’u her yerde fark etmeniz olası. Hatta içinizde sadece dinleyici olmaktan ziyade icra etme gibi bir dürtü varsa, işi toprağından birine bırakmak da büyük şans.

Bizlere kendisini tanıma, dinleme, muhabbet etme ve dostluk geliştirme imkânı sunduğu için bu güzel yolcuya, Wittgenstein’in “olduğu gibi olan” deyiminin vücut bulmuş hali olan bu müzik adamına, tüm Lavarla ailesi olarak teşekkür ediyoruz. Umarız sizler de en kısa zamanda hayatınıza böyle saçı sakalı birbirine karıştırmış “garip bir derviş” ekleme imkanı elde edersiniz.

Dinlemek isteyenler için bir Ador:

Kendisini aşağıdaki hesaplarından takip edebilirsiniz:
Youtube / Facebook

<span class="reading-mode-buttons"></span>İran’dan Ankara’ya Bir Tamburi: Ador Hooyar<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Ankara’ya yaklaşık iki buçuk saatlik uzaklıkta yer alan bu şirin ilçeye giden yol, en az kendisi kadar huzurlu. Topoğrafyanın baharı kucaklayan havası, yorucu ve yoğun geçecek bir günün enerjisini depolamaya yardımcı olacaktır. Şimdiden önerim müzik listelerinizi öncesinde “dingin” bolca tercihle doldurmanız ve yanınıza ortalama 45-50 sayfalık Zweig kitaplarından iki-üç tane atmanız.

Gelelim Safranbolu’ya. Homeros’un İlyada destanında Paflagonya olarak tasvir edilen ve sonrasında birçok medeniyetin değdiği ilçe, Karabük iline bağlı tarihi ve turistik bir “müze”. Adından da anlaşılabileceği üzere burada her şeye safrandan gelen bir sarı renk eşlik ediyor. Kendinizi sarımtırak yemelere içmelere hazırlayın ama safranı sadece tadın. Çünkü “safran” denen arkadaşın gramı el yakar cinsten.

Safranbolu’ya girdiğinizde sizi karşılayan ve ilçeyi “tarihi bölge-yeni yerleşimler bölgesi” olarak ikiye bölen meydanda rotanızı ilk olarak Hıdırlık Tepesi’ne çevirebilirsiniz.  Öncesinde Safranbolu’ya tepeden bakmak ve içinde kaybolacağınız dar sokakları uzaktan izlemek başlangıç için dinlendirici bir öneri.

Ardından seyahatin sonuna bırakmamanızı önerdiğimiz ikinci rota: Kristal Cam Teras ve Tokatlı Kanyonu. Burası tarihin izlerinde boğulmaya başlamadan önce oksijen komasına girmek isteyenler için benzersiz bir bölge. Kristal terastan manzaraya bakmak kadar keyifli bir şey varsa o da; Tokatlı Kanyonu’ndan Kristal terasta manzarayı izleyenleri izlemek. Malum Ankara’da merdivenler ile aramız hayli iyi olduğundan kanyonda çok yorulacağınızı sanmam. Ama kanyonun ortasında soluklanıp dinlenmek için enfes bir kahveci mevcut.

Burada gezinizi tamamlayıp doğa ile haşır neşir olduysanız sıra geldi tarihi bölgeye. Safranbolu’nun  evleri, konakları, camileri, kiliseleri, müze, çeşme, güneş saati ve yüzlerce taşınmaz eski eseri ile namını ülke sınırından öteye taşıdığı tarihi bölgesinde, içinizi benim gibi “eyvah bir güne nasıl sığacak bu gezi” hissi kaplayabilir. Korkmayın, evet burası bir günde bitmeyecek kadar yoğun ve dolu ama hızlandırılmış bir tur ile belli başlı yerlere uğrayarak akşam dönüş yoluna düşebilirsiniz.

Burada içinden geçeceğiniz Arnavut kaldırımlı dar sokaklara konumlanmış üç katlı Safranbolu evlerini çokça duymuşsunuzdur. Giriş katı kiler, orta katı yaşam alanı ve mutfak olarak kullanılmakta. Son katlarına ise görkemli yaşam odası yerleşip ahşap tavanlar ile desteklenmiş. Vaktiniz varsa turistlere açık olanlarını gezebilirsiniz yoksa aralarından yürüyerek Kaymakamlar Evi’ni görmenizi öneririm. Çarşıda yer alan bu ev, geleneksel yaşam kültürüne ilişkin fikirler verir cinsten. Ardından yine çarşının ortasında yer alan Cinci Hanı uğramanız gereken bir başka tarihi yer. Avlusundan yaşam mekanlarına dağılan han, şimdilerde otel ve kafe olarak kullanılmakta.

Üçüncü gezi yeri önerim ise Safranbolu’ya sürgün edileni Köprülü Mehmet Paşa tarafından yaptırılan cami. Tabi bana kalırsa asıl Safranbolu, bu rotalara giderken içinden geçeceğiniz dar sokaklar ve üzerindeki görsel şölen. Gezintide birkaç güzergah izlemeniz mümkün. Tarihi Demirciler Çarşısı, Yemeniciler Çarşısı ya da birbirine bağlanan eski çarşı. İçinden geçtiğiniz bu çarşıların her köşesinde soluklanmak için harika butik kahveciler mevcut. Aklınıza bizim Bülten Sokaktaki kahveciler gelmesin. Burada her kahvecinin pişirme yöntemi, sunumu, ikramları ve servis yöntemi onu butik olmaktan çıkarıp tarihselleştiriyor.

Butik seyahatlerde alışveriş yapmaya meraklıysanız burada, el yapımı ahşap hediyelikler, etnik gelenekse taş baskılı kıyafetler ve örtüler, takılar, çeşit çeşit doğal sabun, bakır ürünler, bizim gezilerimizin olmazsa olmazı magnetler ve Safranbolu lokumu tercihleriniz olabilir. Lokum  burada olmazsa olmaz.  Her köşe başında elinde ikramlık tepsiyle bir ya da birkaç lokumcu sizi bekler. Biz hediyelik Lokumcu tercihimizi İmren Lokumları’ndan yana kullandık ama başka esnaftan da ufak bir iki paket edindik.

Gelelim yorucu gezintiden sonra mide şenlendirme bölümüne. Safranbolu, Anadolu kokan bir çok ürünü, kendine has teknikleri ve baharatları ile harmanlamış, yöresel yemekleri ile de sizi fethedecek bir yer.  Biz tercihimizi Cinci Han arkasında yer alan Zencefil Yöresel Lezzetler’den yana kullandık.

Ev yapımı tarhana ile başladık (Şiddetle tavsiye edilir). Ortaya olsun, çok çeşit olsun, az az hepsinden yiyelim mantığı uyarsa önerilerimiz; bir çeşit mantı olan “peruhi”, ev yapımı eriştenin cevizli ve tereyağlı özel bir sos ile enfes hale dönüştürülmüş hali “yayım”, etli yaprak sarması, etli keşkek ve safranlı pilav. Bunlardan sonra yer kalırsa ev yapımı özel cevizli baklava. (Not: Yeme içme tercihinde “et, et, et” diye gözü dönenler için Safranbolu’nun Kuyu kebabı da meşhurmuş) Bu arada Safranbolu’nun da kendine has meşhur odun fırın simidi varmış. Ankara’nın bol susamlı ince çıtır simidine alışık bizler için daha “sade” ama tarihi simitçinin hoş sohbeti için dahi uğramalısınız buraya.

Safranbolu için özetle “yürüdük, oksijenlendik, fotoğraf çektik, tarih kokladık, tatlandık, alışveriş ettik, lezzetin dibine vurduk” ve en güzeli hepsini Angara’mıza şuncacık mesafede yaptık diyeceksiniz.

Bir sonraki Ankara’ya yakın gezi rotamıza kadar keyifli etkinlerde kalın, iyi haftalar.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ankara’ya “Şuracıkta Mesafe” Rotalar: Safranbolu<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Resmi açılışının 18 Şubat Cuma günü gerçekleştiği mekanda, daha öncesinde Lavarla ekibi ve beraberinde katılım talebini dile getiren ilk on kişi (biri de bu yazıyı yazma şansı yakalayan ben) için “İşaret Diline Giriş” atölyesi düzenlenmişti. Böylece bizler, atölyenin yürütücüsü ve İşaret Adam’ın da kurucusu olan Hasan Hüseyin Korkmaz’ın eğitim öncesi işaret dilinin kökeni, işitmemeye ilişkin sunumu ve sonrası temel işaret dili kavramları ile tanışma imkanı bulmuştuk.  (Devamını da ısrarla talep etmekteyiz.)

Hasan Hüseyin Korkmaz işaret diline doğduğu andan itibaren aşina bir birey. Kendisi bir CODA. “Children Of Deaf Adults” tanımının kısaltması olarak literatüre kazandırılmış bir terim olan CODA, anne ve babası sağır bireyler için kullanılmakta. Yani işaret dili ile doğan ve daha doğuştan anne baba olma misyonunu üstlenmiş bireyler olarak da düşünmek mümkün.  Coda çocuklar için hayat, doğdukları günden itibaren “ses” ile büyütülen çocuklara nazaran, daha farklı bir güzergah izlemek durumunda. Sesli düşünmeyi ebeveynlerinden ziyade kendi başlarına,  ikinci dereceden akrabaları yardımı ile ya da gözlemledikleri dış dünya sayesinde edinen bu çocuklar, ebeveynleri ile işaret dili kullanırken, dış dünyaya üç birey olarak seslenmekte.  Birçoğu daha küçük yaşta sağlık kurumlarında, resmi dairelerde ve aslında gündelik hayatın tam da içerisinde birer yetişkin konumunda. Tercümanlık onlar için küçük yaşta edinilmiş bir özellik olduğundan, hayatın içerisinde kurdukları iletişimde yanlarında ebeveynleri ya da sağır biri olmasa dahi göz teması, mimikler ve işaret dili kendilerine kaçınılmaz olarak yerleşmiş durumda. Yani kendisinin tarifi ile “coda olunmaz, coda doğulur“.

Kendisi ile gerçekleştirdiğimiz eğitimden ve İşaret Adam’dan bahsedebilmek için, öncelikle hayatımızda işaret dilini kullanılabilir kılan “sağırlık” konusunda birkaç bir şey söylemek mümkün. Çoğumuzun içine düştüğü bir tartışmadan konuya girecek olursak,  doğuştan işitme kaybı yaşayan, sonradan işitme yetisini yitiren ya da işitme düzeyi “normal”in altında seyreden bu bireyler için “engelli, özürlü, sakat” tanımlarından hangisi kullanılmalı ya da herhangi biri kullanılmalı mı?

Bu konuda özellikle Türkiye’deki sakat hareketinin önemli isimlerinden olan Bülent Küçükaslan’ın Bianet’teki “Sakat Politiktir” başlıklı yazısı okumaya değer. Kendisi de omurilik felcinden ötürü tekerlekli sandalyede yaşamını sürdüren Küçükaslan konuyu şöyle açıklıyor: Bir şeyi “özürlü” olarak nitelediğimizde, o şeyin değerini başka bir “bütün” ile kıyaslamış ve onu değersizleştirmiş oluyoruz. “Engelli” adlandırması ise, engelin çevrede değil, kişide olduğunu ima ediyor; bu anlamda sorumluluğu toplumun sırtından alıyor ve doğrudan engellenen bireye yüklüyor. Oysa “sakat” sözcüğü (kulağımıza oldukça sert gelse ve sorunlu yanlar içerse dahi) içerisinde bulunan “hâl”in tarifini herhangi bir özre ya da engel durumuna yükleme gereği barındırmaksızın tarif ettiğinden özellikle “yetiyitimi” yaşayan bu bireyler tarafından tercih ediliyor. “Evet sakatım, bu kadar basit.” Fakat belki de en önemlisi tıpkı ırkçılık karşıtı “Siyah güzeldir” sloganında olduğu gibi, bu bedene eşlik eden hâli kabul etmekten ziyade sahiplenmesinden dolayı “sakat güzeldir ve sakatlık politiktir.” şeklinde dile getiriyor.  Bizler yine özellikle “görme, işitme” gibi yetilerin kaybında “engel terimini” daha bütünleşik kullansak da, bunu da onların gözünden bir dipnot olarak bir köşede tutmakta fayda var.

İşaret Adam‘a ve bu doğrultuda üstlendikleri sorumluluğa gelecek olursak, eğitimde öğrendiğimiz belki de bizlere en ilginç gelen noktaları ile “İngilizce” gibi bir işaret dili anlatmaları İşaret Adam ekibinin can alıcı noktaları. O gün bizler işaret dilinin üretilen “her şey” ile birlikte hızlıca üreyen, gelişen ve aslında evrenselliğinin içinde kocaman bir bireysellik ve özgünlük barındıran bir dil olduğunu öğrendik. Bu dilin kullanıcıları için, anımsamanın ve kişiselleştirmenin, dilde alfabe kullanımından gündelik kullanıma geçebilmek için bir köprü olduğunu, dolayısı ile her kelimenin, bireyin, imgenin aynı zamanda bir hikayesi olduğunu öğrendik. Ve aslında bizlerin de dışarıda kalmak yerine içine dahil olduğumuz anda, onlarda hatıra gelir izler ile tarif edilebileceğimizi öğrendik ki bu kısmı bile paha biçilemezdi. Sonrasında ise kısa bir giriş eğitimi aldık ve böylece el, kol, mimikler ve göz temasının önemini fark etmiş olduk.

Eğitimden kısa bir süre sonra açılışı gerçekleşen bu mekana ikinci defa yani açılış günü gitme fırsatı yakaladım. İşte o gün önemli bir şey daha deneyimlemiş oldum. Girdiğim anda ortamda iletişim kurabileceğim herhangi biri bulunmadığından ve önceden aldığım kısa eğitimi henüz kullanabilecek düzeyde olmadığımdan, bir köşede oturup açılışa gelen insanları izlemeye başladım. Kısa süre sonra ana dili gibi işaret dili kullanan bu bireyler arasında aslında ortamdaki tek “yabancı”nın kendim olduğunu fark ettim. İşte o an “ses yoktu, Türkçe, İngilizce ya da başka bir dil yoktu hatta dilin kendisi silikleşmişti ve ben o ortamda işitmeyen tek bireydim”. Bu kısmı bile en azından yukarıdaki “özür-engel” tartışmasını açıklayabilmek için yeterince kısa ve doyurucu bir anıydı.

İşte bu vesileler ile iki defa ziyaret etme imkanı yakaladığım İşaret Adam “ses”e bir alternatif anlayacağınız. İşaret Dili’ne tarihsel yönleri ve hikayeleri ile el-kol-mimik girişmek isterseniz burası işin alfabesinden ziyade şivesini kazanmak için hazırlanmış bir fırın olarak düşünülebilir. Hafta sonları işaret diliniz döndüğünce bir çay söyleyip rengarenk mekanda “İngilizce, İspanyolca” çalışır gibi çalışın.

Yazar: Özlem Gümüş

<span class="reading-mode-buttons"></span>İşaret Adam – Sessiz Madam<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.