Ülke gündemi bu denli karanlıkken tiyatro odağında bir yazı yazmak oldukça güç. Ancak Devlet Tiyatroları’nın (DT) kırılma anlarından biri olarak düşündüğüm yeni bir gelişmeyi “1. Kategorinin İcadı” adlı bu yazıda kaleme alarak tartışmak istedim.

DT uzun yıllardır kullandığı kategori sistemini değiştirdi. Önceden “Salon” ve “Balkon” olarak ikiye ayırdığı ve bu iki kategorideki biletler için “Tam Bilet” ve “İndirimli Bilet” türlerinde satış gerçekleştirdiği sisteme 1. Kategori’yi ekleyerek yeni bir düzenlemeye gitti. DT 2 Nisan itibarıyla; 1. Kategori, 2. Kategori ve Balkon olmak üzere 3 kategoride Tam Bilet ve İndirimli bilet olacak şekilde 6 farklı fiyatlamayla bilet satışlarını gerçekleştirecek.

4 farklı fiyat varken neydi, 6 farklı fiyat varken ne oldu?

Ankara’da geçtiğimiz sezon uygulanan ve nisan itibarıyla muhatap olacağımız fiyatları aşağıdaki tabloda paylaşıyorum.

Pahalı olmak bir yana ucuz olan ve bizi ucuz olmasına alıştıran bir DT varken 1. Kategori’nin icadı pek çok tiyatroseveri üzmüş, sinirlendirmiş hatta belki bir süre için küstürmüş dahi olabilir. Seyirciler elbette haklılar, 1 Nisan’da en ön sıra 115₺ iken 2 Nisan’da 450₺ olan aynı koltuk yüzde 391’lik bir artışla satılmış olacak ve ne yazık ki hiç kimsenin cüzdanında bu denli bir gelişme yok.

Burada konuyu köpürtmeden 1. Kategorinin kapsamına da değinelim. 1. Kategori altında satılan biletler sadece salon içindeki ilk üç sıra için geçerli kılınmış¹. Bir başka deyişle, ilk üç sırada oturmuyorsanız 115₺’den 200₺’ye yani yüzde 73’lük bir artışa katlanacaksınız. Bu artış başlı başına yüksekken 1. Kategori biletlerine küsmek pek tabii anlaşılabilir. Ancak bu konunun başka boyutları olduğunu da görmek gerekiyor. Şimdi onları ele alalım.

DT’nin bilet fiyatları geçmişten bu yana piyasa koşullarının altında ve erişilebilir olmaktan öte kendini değersizleştiren bir noktada kalmıştı. Değersizleşme DT tarafında oyunların prodüksiyon kalitesinin artmasını engelleyen bir unsur olarak görülürken, seyirci tarafında ise oyuna gitmemenin neredeyse bedelsiz olduğu bir duruma zemin oluşturmuştu. Burada bir anımı anlatarak durumun komik olan yanını öne çıkarayım. Yıllar önce kız kardeşim Büşra ile Küçük Tiyatro’da bir oyuna gitmiştim. Biletleri ben aldığım için Büşra’dan da salep ısmarlamasını istemiştim. İki salep iki biletten daha pahalıydı. Bu gülünç durum sanıyorum bugüne kadar benzer şekilde devam etmiştir.

Peki buraya nasıl geldik ona bakalım. Biraz önce bahsettiğim piyasanın altında kalan fiyatlama tutumu ne zaman ve nasıl değişmeye başladı ya da değişti mi?

Yukarıdaki grafikte DT bilet fiyatlarının en ucuz olandan en pahalı olana genellikle yakın seyrettiğini göreceksiniz. Bu denge 2023/2024 yılına kadar korunmuş, bilet fiyatları genellikle sezon başında ve tüm sezonu kapsayacak şekilde düzenlenmişti. Pandemi döneminin ekonomik yükü ve boş geçen sezondan sonra Mart 2021’de bir ara zam yapılmıştı. Sonrasında yine sezonluk artışlarla süreç devam etti, ta ki Nisan 2025’e kadar.

Bugün 1. Kategori icat edilmese ve tam bilet 200₺ olarak satışta sunulsa sanıyorum kimse bu tutarı yüksek bulmayacaktı. Ankara ekiplerinin sahnelediği oyunların 400₺ ortalamalarında, turne oyunlarınınsa 800₺ ve üzerinde açtığı perdeler için 200₺’lik DT bilet fiyatı yine oldukça ucuz kalacaktı. 1. Kategorinin icadı bunu bir nebze değiştirse de ucuz kalma hali yine devam edecek gibi duruyor. Her sahne için bakma şansım olmadı ancak Küçük Tiyatro örneğinde 1. Kategori altında satılabilecek koltuk sayısı 61 (%13) iken koltuk kapasitesinin 467 (%100) olduğu görülüyor. Bu örnekten hareketle, 1. Kategori altında satılan biletlerin yaklaşık bu oranlarda olacağını düşünebiliriz. Buradan hareketle DT bilet fiyatlarının ağırlıklı ortalamada yine genel ortalamanın altında kalacağını görmek mümkün.

Ankara gibi DT’nin ana akımı oluşturduğu şehirlerde bilet fiyatlarının oldukça erişilebilir olması seyirci nezdinde olumlu bir şey olsa da ekosistem düzeyinde düşündüğümüzde alternatif tiyatroların varlıklarını korumalarını zorlaştıran bir unsur. Küçülen ekonomi içinde insanların daha çok eleme yaptığı, yeni olana daha az toleransı olduğu bu günlerde konfora alışkın Ankara seyircisi -ki bununla suçlanamazlar- DT yerine daha pahalı olan alternatif tiyatroları seçmekte bir motivasyon bulamıyorlarsa bunun nedeni DT’nin sunduğu değer önerisi²nin rekabetsiz olmasındandır.

Kamu kaynakları ile üretilen sanata baktığımızda, bu kadar uğraşılmış bir şeyi bu kadar ucuza bulmak herhangi bir seyirci için kolay kolay vazgeçilebilir bir şey değil. Dolayısıyla alternatif tiyatroların kamu ile fiyat düzeyinde rekabet etmeleri güç. Ancak üretim şekli, kendine has üslup ve farklı seslerle başka hikayeler anlatma kabiliyeti, alternatif tiyatroların güçlü olduğu alanlar. Buraya odaklanan ve kendi dilini talebe dönüştüren tiyatrolar mevcut, onları bulup izlerini takip etmekte fayda var diye düşünüyorum.

Son birkaç söz. Geçmiş bilet fiyatlarına bakmak isteyenler için buraya bir tablo bırakıyorum. Ayrıca daha önce yine Lavarla’da yazdığım “Yeni Sezonda Tiyatro Bilet Fiyatlarına Kısa Bir Bakış” yazısını da tavsiye edebilirim. Bu yazı üzerine görüşlerinizi iletmek isterseniz bana kendi web sitem üzerinden ulaşabilirsiniz.

Zam oranlarını gündeme almadığımız başka yazılarda görüşmek üzere.

• Kategori hakkında Devlet Tiyatroları henüz bir açıklama yapmadı ve biletinial.com üzerinden görüldüğü üzere ilk üç sıradaki koltuklar 1. Kategori olarak satılmaktadır.
• Değer önerisi: Bir şirketin, müşterilerinin ürünlerini satın almayı seçmeleri durumunda onlara sunmayı vaat ettiği değer.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Devlet Tiyatroları’nda 1. Kategorinin icadı<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Sanıyorum eskiden 27 Mart daha çok gündem olurdu, sahnelere daha sıkı sarılırdık. Bugünlerde geçmiş birkaç badireyi atlatmış gibiyiz, belki eski keyfi yok ancak en azından pandemi dönemi öncesine daha yakın görünüyoruz. Bu sayılara yansıyan bir iyileşme, tiyatrolar henüz toparlandı mı emin değilim!

TÜİK her yıl Sinema ve Gösteri Sanatları İstatistikleri¹ başlığı altında birçok veri yayımlıyor. Bülten olarak sunulan bu içerikte, son bir yılda sinema ve gösteri sanatları alanında bir önceki yıla kıyasla verilerin nasıl şekillendiği anlatılıyor. Doğru tabir olur mu bilmiyorum ancak ekonomideki gibi bir baz etkisi söz konusu ve buradaki sayılara bakarsanız 2022 yılında tiyatro seyirci sayısı yüzde 662 arttı. Bu veri elimizdeki en güncel istatistik olduğundan konuya buradan başlamak istedim.

Biraz geniş açıdan duruma bakarsak TÜİK kapsamına giren hiçbir veride bir sezon yılındaki toplam seyirci sayısı 8 milyonu bulmadı. 2012-13 sezonunda 6,2 milyon olan seyirci sayısı, 2015-16 sezonuna kadar 6 milyon seviyesinde dolaşırken, 2016-17 sezonunda ilk kez 7 milyon barajına ulaştı. Buradaki momentum 3 sezon boyunca korunarak 2018-19 sezonunda 7,8 milyon seyirci ile tüm zamanların rekoru kırıldı. Bu anlamlı yükselme 2019-20 sezonunda da muhtemelen devam edecekti, ta ki pandemi hayatlarımıza dahil olana kadar. Covid-19 hayatlarımıza girdiği gün itibarıyla ilk olarak tiyatro ve gösteri sanatlarını etkilendi, o dönem yazdığım bir yazıda şöyle demiştim:

“Türkiye’de ilk koronavirüs (COVID-19) tanısının konulduğu 11 Mart 2020 tarihinden çok kısa bir süre geçti. Önemli ve kritik kararlar alındı, okullar tatil edildi ve başta belediyeler olmak üzere birçok kamu kurumuna ait etkinlikler art arda tedbir amaçlı olarak iptal edildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından bugün itibarıyla Nisan 2020 sonuna kadar yapılacak olan tüm etkinliklerin toplum sağlığı açısından tehdit oluşturmaması adına ertelendiği duyuruldu. Bu açıklama domino etkisi yaratarak özel sahnelerin iptal duyuruları ile devam etti.”

Tamamen o günleri konuşmak ve belki de zihnimizden sildiğimiz anları yeniden canlandırmak niyetinde değilim. Ancak bu dönemeç aramızdan birçok tiyatronun ayrılışına sebep oldu, arka arkaya tiyatrolar kapandı ve birçok tiyatro kendinde devam etme gücü bulamadı. Pamuk ipliğine bağlı hayatta kalma mücadelesi ne yazık ki yüzlerce tiyatronun sonu oldu. 2018-19 sezonundaki toplam tiyatro salonu sayısı 901’ken, 2019-20 sezonunda 720’ye, 2020-21’de ise 400’e kadar geriledi. Tam bu noktada bir dirilme yaşayan tiyatrolar 2021-22 sezonunda 817 tiyatro salonuna kavuştu². Buraya kadar olan kısımda 2019’dan 2022’ye kadar olan süreci özetledik.

2023 yılı tiyatrolar için nasıl geçti?

2023 yılı, biz Ankaralıların 13 gün önceden biletlerin satışa sunulmasını beklediği, tiyatro bileti bulmak için koşturduğu ve pandemi döneminin ölü toprağını attığı bir yıldı. Yazının başında bahsettiğim baz etkisi -ya da bu kez şöyle diyelim- kavuşma etkisi yaşandı ve insanlar tiyatro özlemini biraz olsun giderdi. Seyirci ile tiyatro salonları arasındaki sinerji gelişti ve bu da genel olarak tiyatrolara iyi geldi. Yeni sahneler kuruldu, yeni topluluklar oluştu, üretim iştahı arttı. Pandemi dönemindeki oyun var mıdır sorusunun yerini acaba yer bulabilir miyim sorusu aldı.

Seyirci yine bu dönemde hareketlenmeye başladı. Entel Ankara³ podcast serisinden tanıdığımız Serhat Kınalı, Fuaye Ankara⁴ adında bir topluluk kurdu. Bu toplulukla birlikte Ankaralı seyircilerin oyunlara birlikte gittiği, oyun sonrası oyuncular ve oyun ekibi ile söyleşi gerçekleştirdiği bir seriye başladı. Buradan güzel tanışıklıklar, güzel tesadüfler ortaya çıktı. Örneğin daha önce Aralık Sahne⁵’ye hiç uğramamış bir seyirci Fuaye Ankara ile Aralık Sahne’yi keşfetti. Seyircinin tüketim alışkanlıkları içinde eskiden olan ancak bugün unutulan fuaye etkinlikleri Serhat’ın çabası ile yeniden hareketlendi ve ciddi bir ihtiyacı karşıladığından hızla büyüdü. Benim bu kadar çabaya enerjim olmadığından seyirci olarak yanlarında yer almam dahi bana iyi geldi, zira bir ay içinde 10 oyuna gitmek tekil bir motivasyonla mümkün değildi, Fuaye Ankara sayesinde birçok farklı oyuna temas etme şansı buldum.

İçerik üreticileri tarafında pek çok kişi tiyatro deneyimini farklı kanallar aracılığıyla paylaşmaya başladı. Instagram üzerinden uzun metinlerle paylaşılan tiyatro deneyimleri kendine yeni mecralar edindi mi bilmiyorum ama yazmak isteyen bir şekilde yazdı.

Tiyatroların penceresinden manzara

Tiyatrolar 2023 yılını artan seyirci sayısı ile en azından nefes alarak geçirdiler. Ödenekli tiyatroların bilet fiyatları ile rekabet edemeyen özel tiyatrolar, Ankara gibi Devlet Tiyatroları’nın yoğunlukta olduğu bir yerde fiyatlama açısından oldukça zorlandı. Bazı oyunlar İstanbul’dan turneye geldiğinde bilet fiyatlarının yüksek olması ve belki de MEB Şura Salonu⁶’nun çok da sevilmemesinden dolayı zarar etmek zorunda kaldı.

Belki alışkanlıktan belki üst üste gelen şeylerin birikiminden dirençli olmayı öğrenen tiyatrolar, tünelin ucunda ışık görüyorlar mı bilmem. Her şeyin herkes için zor olduğu bir dönemde onların da işinin kolay olduğunu düşünmüyorum. Sadece bir adım öncesine daha yakın görünüyoruz.

Neyse kötümser kapatmayalım, tiyatro her koşulda kendine alan bulmuş, en derin sancılardan dahi çıkmış bir sanat olarak iyi ki var. Sahne üzerinde farklı duyguları paylaşmak, farklı yolları görmek iyi ki mümkün. Boy aynası olarak gördüğüm tiyatro iyi ki her şeye rağmen yoluna devam ediyor.

Bir metin üzerine inşa edilen ve her yaratımda farklı olan tiyatro sanatını icra eden ve bu alanda emek harcayan herkesin ve elbette seyircilerin 27 Mart Dünya Tiyatro Günü kutlu olsun!

Kaynaklar ve bağlantılar

[1] TÜİK Verileri
[2] TÜİK Sinema ve Gösteri Sanatları İstatistikleri
[3] Entel Ankara
[4] Fuaye Ankara
[5] Aralık Sahne
[6] MEB Şura Salonu

<span class="reading-mode-buttons"></span>Sadece bir adım öncesine daha yakın görünüyoruz<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Tiyatroya gitmeye karar verdiniz diyelim. Muhtemelen internet üzerinden oyunlara göz atacaksınız. Devlet Tiyatroları muhtemel seçeneklerin çoğunu kapsıyor olabilir ama diğer oyunlara da göz kırpıyorsunuz. Peki fiyatlar ne alemde?

Devlet Tiyatroları’ndaki Bilet Fiyatları

Şehir sakinlerinin alışkanlıkları arasında yer alan Devlet Tiyatroları yine en uygun bilet fiyatları ile tiyatro severleri kucaklıyor. Ankara DT için bilet fiyatları Tam Bilet için 25₺ – 30₺ ve İndirimli Bilet için 15₺ – 18₺ olacak şekilde belirlenmiş. Düşük fiyatlar “Balkon” için geçerli.

Devlet Tiyatroları eskiden olduğu gibi bilet fiyatlarındaki artışı haberleştirmedikleri için uzun zaman sonra bilet alıyorsanız küçük bir şaşkınlık yaşayabilirsiniz. Bu durum oyun kitapçıkları için de geçerli, örneğin oyun kitapçıklarının 2₺’den 5₺’ye çıkmasına şaşırmıştım.

Her şeyde olduğu gibi tiyatro biletlerinde de fiyat artışları söz konusu oldu. Bir önceki yıl yüzde 50 kapasitede temsillerine devam eden tiyatroların sırtlarında biriken yük arttı ve kapanan sahnelere şahit olduk. Uzun zamandır nefeslerini tutarak yaşamaya çalışan tiyatrolar ve buna karşın sokaktaki herkesin cebindeki paranın değersizleşmesi tiyatro için zorlu bir dönemin tuzu biberi oldu.

Özel Tiyatrolardaki Bilet Fiyatları

Özel tiyatrolar yaşama savaşı verdikleri için bilet fiyatlarına da bu durum yansıyor. Ankara’da şu an için en düşük bilet fiyatı Tiyatro Kafe’nin ve Tam Bilet 35₺ iken İndirimli Bilet 30₺. Ankara genelinde Tam Bilet fiyatları 35₺ ile 160₺ aralığında değişirken, İndirimli Bilet fiyatları 30₺ ile 90₺ aralığında yer alıyor. Bilet fiyatlarının ortalamasına baktığımızda Tam Bilet 73,87₺ ve İndirimli Bilet 52,62₺ olarak görülüyor. Devlet Tiyatroları’nın bilet fiyatlarını bu denkleme dahil ettiğimizde ise Tam Bilet fiyat ortalaması 54₺ ve İndirimli Bilet fiyat ortalaması 40,44₺’ye geriliyor.

Üst Sınır Tatbikat Sahnesi

Tatbikat Sahnesi geçtiğimiz sezonlarda olduğu gibi genel ortalamanın üzerinde bir fiyatlandırma ile sezona merhaba dedi. Ben kişisel olarak böyle bir fiyatlandırma bekliyordum. İstanbul’da da oyunlarını sergileyen Tatbikat Sahnesi Ankara’da, kendi evinde, nispeten daha “makul” fiyatlarla seyirci karşısına çıkıyor. İki kategorili bir sistem kullanılan sahnede ayrıca iki farklı fiyatlandırma mevcut. Örneğin Acting oyunu için 1. Kategori 120₺ iken Küvetteki Gelinler oyunu için 1. Kategori 160₺. İndirimli biletler için de aynı durum söz konusu ve iki oyun için 70₺ ve 90₺ şeklinde sıralanıyor.

Cebimizdeki paranın her dakika değer kaybettiği şu günlerde Devlet Tiyatroları uygun, Tatbikat Sahnesi pahalı demek yerine sanatın öznel olduğu, yapımların ve dolayısıyla sahnelerin gereksinimlerinin de farklı olduğu bilinciyle ama biraz da içinde bulunduğumuz koşullara kızarak bu yazıyı oluşturdum. Herkesin kolaylıkla erişebileceği bilet fiyat bilgilerini derleyerek kendi adıma bir tablo çizmek istedim. Umarım bilet fiyatları çok daha erişilebilir olur ve sık sık tiyatrolarda buluşuruz.

Bir tiyatronun fuayesinde buluşmak dileğiyle.

*Veriler Biletinial.com ve Biletix.com üzerinden alınmış olup, tablolar Ekim 2021 tarihli tiyatro temsilleri üzerinden oluşturulmuştur.

**Kapak görseli Nadir Kitap‘tan alınmıştır.

Sezon oyunlarına dair güncel değerlendirmeler ve yazılar için tiyatro.co‘yu ziyaret edebilirsiniz.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Yeni Sezonda Tiyatro Bilet Fiyatlarına Kısa Bir Bakış<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.