Ankara Caz Festivali arşivleri - Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı

Bilsak’tan bugüne: Caz festivallerinin özgünlük serüveni

Karaca Yiğit Pehlivanlı — Sat, 08 Nov 2025 09:19:01 +0000

Müziğin tarihsel seyrini izlemek; toplumsal bir isyanın sesinin endüstriye içerilmesiyle dönüşümünü görmekten, daha kitlesel olabilecekken elit bir kitleye sıkışmasına kadar çeşitli süreçlerini de yakalamayı sağlıyor. İşte tam da burada müziğe bakmak, sadece müziğe bakmak değil; hegemonya mücadelesinin kültürel ayağında farklı dönemlerde farklı coğrafyalarda nelerin yaşandığına da bakmak anlamına geliyor. Ülkemiz özelinde, caz müziğin bize ulaşmasından bugün farklı boyutlarıyla algılanan parçalarını kapsayan çatısının çatılmasına kadar geçen sürece bakınca, Türkiye-ABD ilişkilerinden ekonomik ve kültürel sermayenin etkisine dek birçok unsurun izlerini görmek mümkün. Bu izlerin takibi konusunda caz festivalleri de yıllar içerisinde önemli veriler sunar hale gelmiş durumda. ABD’yle ilişkilerin kültürel yansımalarından resmi politikaların Batı müziğiyle olan dansında dönem dönem değişen koreografilere dek yolculuğun farklı duraklarında etkisi hissedilen şeylerle birlikte bu müziğe yönelimin değişiminde belki de en çok odaklanılması gereken, özgünlük arayışına verilen yanıtların boyutu.

80’lerin özgünlük arayışı

“Özgünlük” ve “arayış” yan yana durunca, Türkiye özelinde aklıma ilk gelen isimlerden birisi Erkan Oğur. Kendisinin Çekirdek Sanat Evi’nde kaydedilip el çizimi kapağıyla sınırlı sayıda üretilen kasetlerle dağıtımı yapılan albümünün ismi de “Perdesiz Gitarda Arayışlar”. Tam da o yıllarda, yani 80’lerde, darbe sonrası büyük bir sarsıntı geçiren ülkemiz sosyo-kültürel atmosferindeki “yeni”nin arayışı sanatsal form özelinden ilerlediğinde bile başka dönemlere göre çok daha kolay bir şekilde politik olana içerilebiliyor, en azından o arayışların sonucu ortaya çıkan üretimlerle buluşan insanlarda o boyutta bir heyecan yaratabiliyordu. İşte, Anadolu ezgilerinden caz müziğe, şarkı yazarlığı ekolünden deneysel çalışmalara kadar farklı tarzları harmanlamayı “özgünlük” temelinde önceleyen Çekirdek Sanat Evi’nden, aynı dönemde cazı bir müzikten çok bir kültür olarak algılama imkanını hatırlatan festivallere kadar birçok farklı kültür-sanat odağı bu sebeple alternatifliği ve yol açıcılığıyla birlikte anılıyor.

80’li yıllarda düzenlenen ilk uluslararası caz festivali, sonradan devamı gelmeyen bir girişim. İstanbul Filarmoni Derneği’nin öncülüğünde düzenlenen festivalin broşüründeki ilk sayfada yer alan şu ifadeler dikkat çekici: “Bu olağanüstü müzik şöleninde yer alacak usta icracıların, yaratıcıların, dünyanın ortak sesine katılma yolunda arayışlar içinde bulunan Türk Hafif Müziği’ne de katkıları olacağı açıktır.” (1) Batı’nın popüler müziğinin etkisiyle ülkemizde gelişen “pop müzik” için, her ne kadar bu müzik çok farklı tarzları kapsasa da o dönemlerde tek bir ifade olarak kullanılan “Türk Hafif Müziği”ndeki arayışın, 12 Eylül askeri darbesi öncesi ülkenin toplumsal dinamiklerinin etkisiyle ve özellikle Anadolu pop/rock damarından ilerlerken politikleşmesi akla geliyor bu noktada. Darbe sonrası bu yönelimin durdurulması için doğrudan baskıyla uygulanan politikalar sonucu Anadolu pop/rock’ın sönümlenmesi ve aranjmandan “Türkçe Hafif Müzik” dışında kalan arabeske dek etkisi hissedilen politikleşmenin bu alanlarda da engellenmesi ise açıkça ifade edilse de edilmese de bu arayışın önemli sebeplerinden biri. Böyle bir atmosferde bakanlıkların desteğiyle gerçekleşen festivalde Doğu Bloku ülkelerinden ekipleri görmek de ayrıca ilginç bir detay.

Kaynak: Bizim Caz

Bilsak Caz Festivali’nin arayıştaki rolü ve sürdürülebilirlik

Yenileri yapılmayan bu festivalden birkaç yıl sonrasında düzenlenmeye başlayan ve 80’lerin alternatif kültür-sanat mekanlarından birisinin de ismini taşıyan Bilsak Caz Festivali ise toplumsal arayışa çok boyutlu/disiplinli bir yaklaşımla cevap vermeye çalışan bir inisiyatifin elinden çıkan bir işin, özgünlüğü ve alternatifliği önceleyen bir bakışla cevap üretebilmesinin güzel bir örneği. Zaten bu yüzden “Türkiye’de caz” deyince birçok kişinin bu festivali benzer heyecanla hatırlaması boşa değil. Onlardan birisi de Orhan Tekelioğlu. Bilsak’ın kurucusu Mustafa Kemal Ağaoğlu’nu andığı yazısında bu mekanın aslında Ağaoğlu’nun daha önce kurucusu olduğu yazar ve çevirmen kooperatifi Yazko’nun bir devamı gibi düşünülebileceğini söylüyor ve caz festivali hatırlanırken hissedilen benzer heyecanın sebeplerini de daha anlaşılır kılıyor:

“Yine de Bilsak Caz bir festival olmaktan çok öte, tipik bir Bilsak projesi ürünüdür, bu nedenle başka türlü ‘okunması’ gerekir.”

“MKA, sadece kişisel tercihi olan caz müziğine odaklanmaktan çok, var olan ama pek de duyulmayan müziklerin, özellikle gençlerin dinlediği müziklerin Bilsak’ta bulunmasına özel bir önem veriyor.”

“Bir ‘köprü-mekân’ olarak düşünülebilir Bilsak, ‘sol’ ile solcuların ‘burjuva’ diye küçümsedikleri ama pek de bilmedikleri kültürün kesiştiği ve giderek melezleştiği bir ‘kültür merkezi’. Solun ‘şehir kültürü’ ile tanışması, onun sadece ‘burjuva’ olmadığını, içinde muhalif unsurlar (rock müziği, cazın kölelik ile ilişkisi) da taşıyabildiğini fark ettirmesi ve bence daha da önemlisi, o ‘burjuva’ denen kültürün özellikle genç mensuplarına da ‘sol’ kültürü açması.” (2)

Üzerinden 45 yıl geçse de etkisi günümüzde hala hissedilen ve “bitmiş bir süreç” gibi bakamayacağımız 12 Eylül gerçekliği içinde kendisine yeni formlar arayan kültürel arayışların Bilsak çatısı altındaki yolculuğu, bir ekonomik modelle hareket edilmesi gerektiğinde ortaya konabilecek alternatifleri de hatırlatıyor. Yine bu konuda Tekelioğlu’nun yazısına bakabiliriz:

“Tabii ki maliyet, hem festival gibi bir organizasyonda hem de Bilsak gibi bir merkezde en önemli meselelerden biri. Bu noktada da MKA önemli bir dizi çözüm üretiyor. O dönemki asistanı Zeynep Yerdelen’den öğrendiğim kadarıyla, sürekli sponsorluk arayışında MKA, sanırım hâlen bazı solcular için “sinir bozucu” bir çaba ama artık “normalleşmiş” bir pratik. İkinci gelir kaynağı ise daha da ilginç: Catering. Elinde Tuğrul Şavkay gibi bir danışman da olup nitelikli yemek işini öğrendikten sonra, Bilsak Catering ciddî bir gelir kaynağı olarak merkezi desteklemeye başlıyor. MKA, bu konularda da işbilir biri olmalı ki, örneğin AKM Fuaye alanının catering işini alabiliyor.”

90’lardan bugüne dek uzanan sürece baktığımızda, İstanbul merkezli ve kurumsallaşmış festivallerde bankalar başta olmak üzere önemli bir sermaye desteğiyle sürdürülebilirliğin sağlandığını görüyoruz. Bir “köprü-mekân” olan Bilsak ve bağlantılı olarak Bilsak Caz Festivali’nden bahsederken köprünün iki ucundaki sanatsal yaklaşımlar/toplumsal kesimlere ve onların etkileşimlerine dair düşünülebildiği gibi, bu kurumsallaşmış festivaller için de düşündüğümüzde varılabilecek sonuçlar, cazın da bir parçası olduğu güncel kültür-sanat atmosferinin dönüşümüne dair yeni adımlar atmayı kolaylaştıracaktır. Bu düşünceler ve sonuca ulaşma çabalarına olanak sağlayan panellerin ya da atölyelerin festival programlarında yer alması ise sevindirici. Bir başka deyişle, birbirinden farklı görünen konuların/sorunların daha çok kesişime uğrayacağı başlıklar altında farklı alanlardan daha fazla insanı da bir araya getirebilecek “köprü-etkinlik”lerin çoğalmasının doğuracağı imkanlar.

Başkentte caz

Kültür-sanatta “yatırım ve desteğin başkenti”nin İstanbul olması gerçeği ortada ve ne yazık ki bu durum çok fazla değişmezken başkent Ankara’da uzun yıllardır devam eden Uluslararası Ankara Caz Festivali’nin 29.su gerçekleştiriliyor bu yıl. Festival programında yer alan Disiplinlerarası Bir Bakışla Caz Yazıları kitabının tanıtım etkinliği ise tam da “köprü-etkinlik” tanımını aklıma getiren bağlamda bir fikir alışverişine ortam yaratır mı diye merak ediyorum. Müzikal dünyasına dahil olunduğunda nasıl hissedileceği merak edilen sanatçılarla ve dolayısıyla konserlerle birlikte bu etkinlik de ajandaya not ediliyor. Böylesi etkinliklerin çoğalmasına dair düşünürken de aklımın köşelerinde şunlar duruyor; caz odaklı olsun ya da olmasın başkentin alternatif kültür-sanat mahfillerinin işin içine daha çok katılması ve cazın doğası gereği etkileşimde olduğu farklı müzik türlerinin de kendisini “yeninin arayışı” bağlamında bir harmanla hatırlatması. Çünkü bu arayış, başkentin kültür-sanat yaşamını tazeleyen birçok yerde sese dönüşmeye devam ediyor.

Dipnotlar

Bilsak’tan bugüne: Caz festivallerinin özgünlük serüveni yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

27. Uluslararası Ankara Caz Festivali yaklaşıyor!

Lavarla — Thu, 26 Oct 2023 12:09:53 +0000

27. Uluslararası Ankara Caz Festivali 15-25 Kasım 2023 tarihleri arasında Ankara’nın çeşitli mekanlarında müzikseverlerle buluşacak. 10 gün sürecek festivalde, CP Ankara Hotel, Altınel Hotel & Convention Center, Çankaya Belediyesi Yaşar Kemal Kültür Merkezi, Ankara Özel Tevfik Fikret Okulları, Türk Amerikan Derneği, Last Penny Büklüm, Samm’s Bistro, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi gibi mekanlarda konserler, söyleşiler, ücretsiz sergiler ve eğitim etkinlikleri yer alacak.

Caz ve Özgürlük

Caz Derneği Başkanı ve festivalin küratörü Özlem Oktar Varoğlu, festivalin teması ile ilgili şu açıklamayı yapıyor: “Kasım ayında Ankara’da 27 yaşında ‘genç’ bir festival ile sizlerle buluşacağız. Festival görselimizi, Hacı Bayram Üniversitesi Grafik Tasarımı Bölümü yarışması sonucunda değerli jüri üyeleri hocalarımızla birlikte seçtiğimiz Merve Zeynep Saruhan tasarladı. Hem üniversitemiz hocalarına hem de katılan öğrencilere teşekkür ediyoruz. Caz ve Özgürlük temamız ile çok uyduğunu düşünüyorum. 2023 yılında hem Bodrum, hem de Ankara Caz Festivali’mizi Caz ve Özgürlük teması ile gerçekleştiriyoruz. Seçtiğimiz projeleri keyifle dinleyeceğinizi umuyorum. Başta T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı olmak üzere 27. Uluslararası Ankara Caz Festivali’ne destek veren tüm kurumlara, basın mensuplarına, sponsorlarımıza, Büyükelçilikler ve kültür ofislerine, üyelerimize, müzisyenlerimize, canla başla çalışan tüm ekibimize Yönetim Kurulu’muz adına teşekkür ederim.”

Festivale destek veren kurumlar arasında T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü, Ankara Büyükşehir Belediyesi, Çankaya Belediyesi, TGA, Hollanda Büyükelçiliği, Polonya Büyükelçiliği, Fransız Kültür Merkezi ve EUNIC, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, Europe Jazz Network yer alıyor. MAİS A.Ş., TURMAKS, Tanoto, Jobs Studio, Dijital Akademi, Pelin Ofset, Bektaşlar Filo Ulaşım, Trilye Restaurant, Sugar Chocolate Cafe & Restaurant, Master’s Backline, Çankaya Belediyesi Yaşar Kemal Kültür Merkezi, Türk Amerikan Derneği, Ankara Özel Tevfik Fikret Okulları, Altınel Ankara Hotel & Convention Center, CP Ankara Hotel, Ankara HiltonSA, Samm’s Bistro, Last Penny Büklüm konaklama, mekan ve etkinlik desteği veren kurumlar. Festivalin basın sponsorları ise Kanal B, T24 Haber, Mag Medya, Ankara Life, Jazz Dergisi, Cazkolik, Joy FM & Joy Jazz, Radyo ODTÜ, Kültür Sanat Haritası, Ankara Etkinlik, Darkbluenotes, La Konser ve Lavarla.

Konser ücretleri 250-350 TL arasında değişen festivalde birçok etkinlik de ücretsiz olarak izlenebilecek. Program, www.cazdernegi.org adresinden, dijital söyleşiler de YouTube Caz Derneği kanalından izlenebilecek.

27. Uluslararası Ankara Caz Festivali yaklaşıyor! yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

23. Ankara Uluslararası Caz Festivali

Lizoğlan — Mon, 22 Apr 2019 02:49:00 +0000

1996 yılında serüvenine ODTÜ Caz Günleri adıyla başlayıp 2002 yılına kadar bu şekilde devam eden ve Caz Derneği tarafından bu yıl 23. kez düzenlenecek olan Ankara Uluslararası Caz Festivali, 26 Nisan – 12 Mayıs 2019 tarihleri arasında gerçekleşecek ve 17 gün boyunca Ankara’yı yine caz müziğinin birbirinden farklı yorumlarıyla buluşturacak.

Yıllardır ana sponsorsuz şekilde düzenlenen ve Türkiye’nin en uzun soluklu festivalerinden bir tanesi olan Ankara Uluslararası Caz Festivali, bu sene her bir ayrı ayrı sevilen şehrin 6 farklı noktasında müzikseverleri yine caza doyuracak. Samm’s Bistro, MEB Şura Salonu, Gaga Play, Siyah Beyaz, Sheraton Otel Balo Salonu, Yılmaz Güney Sahnesi.

Her yıl cazla önemli konulara dikkat çekmek isteyen festival, bu sene de cinsiyet eşitliliğinin cazda karşılığını bulduğuna inandığı Düetler temasını seçti. Bu bağlamda 1 kadın ve 1 erkeğin sahnede eşit koşullarda iletişim kurabiliyor olmasının ve bunun görünür kılınmasının altı yeniden cazla çizilmek istenmektedir.

Lavarla’nın da bu sene medya sponsorları arasında yer aldığı 23. Ankara Uluslararası Caz Festivali’nde bizleri neler bekliyor olacak?

PROGRAM

Türk caz müzisyelerinin desteklenmesi amacıyla her sene en az 3 grubu bir konser salonunda ilk kez izleyiciyle buluşturan festival, bu sene yine Amerika’dan Hollanda’ya İsveç’ten İran’a birçok farklı ülkeden sanatçıyı ve ekibi Ankaralı cazseverlerle bir araya getirecek.

Amerika caz sahnelerinin iki güçlü sesi Deborah Davis ve Allan Harris, günümüzün parlayan genç yeteneklerinin buluşması Sanne Rambags ile Can Somel ikilisi, geliştirilmiş bir vokal ile enstrumental tekniklerin harmanlanıp sahnede düşündürücü bir deneysel müziğe dönüşmesini sağlayan Sascha Ley ve Laurent Payfert çifti, AN isimli projeleriyle ülkelerinin yerel ve etnik ögeleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları bi araya getiren füzyon müziğin yaratıcıları Asena Akan ile Nima Houshdar ve çok daha fazlası bu sene Ankara Uluslararası Caz Festivali’nin programında yer alacak. Dilerseniz detaylı festival programına buradan göz atalabilirsiniz.

ÖZEL ETKİNLİKLER

Festival bu yıl da yine birbirinden güzel özel etkinliklere ev sahipliği yapmaya devam edecek. 1941 İstanbul doğumlu İsveç’in en önemli caz vokallerinden Hayati Kafe, en son 1961 yılında verdiği konserden tam 58 yıl sonra Türkiye’nin tartışmasız en önemli kadın caz sanatçılarından Sibel Köse ile Ankara’da yeniden sahneye çıkacak.

Bununla birlikte Chet Baker, Tony Scott gibi dünyanın en ünlü caz sanatçılarını 80’li yıllarda Türkiye’ye getiren, ülkemizdeki caz festivallerinin atası kabul edilen Bilsak Caz Festivali’nde sadece 3 Türk grubun yer aldığı 1985 senesindeki ilk etkinlikte ülkemizi temsil eden Tuna Ötenel, Emin Fındıkoğlu ve dostları aradan geçen 34 senenin ardından bu sefer 23. Ankara Uluslararası Caz Festivali’nin açılış konseri için yeniden bir araya gelecek ve Ankaralılara unutulmaz bir gece yaşatacak.

Ayrıca 12 Mayıs – Anneler Günü’ne denk gelen festivalin kapanış gününde annelere özel Kahvaltıda Caz konseri bu sene değişik bir Anneler Günü sürprizi olabilecek nitelikte.

DİĞER ETKİNLİKLER

Bunlara ek olarak ise festivalin temasının yeniden vurgulanacağı ve UNICEF, UNWOMEN, CEID, Caz Derneği’nden önemli isimlerin yer alacağı Cinsiyet Eşitliği Söyleşisi, Goethe Institut’un destekleriyle Almanya’da Caz Tarihi Sergisi ile Atılım Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültütesi öğrencilerinin yapmış olduğu Festival Afiş Tasarım Yarışması Sergisi 23. Ankara Uluslararası Caz Festivali programında yer alacak diğer etkinlikler.

BİLETLER

25 ila 69 TL arasında değişen festival biletlerini dilerseniz online olarak buradan ya da dilerseniz etkinlik günleri etkinlik gişelerinden bizzat giderek satın alabilirsiniz. (Tabi ki biletlerin tükenebileceği ihtimalini de unutmamak lazım.)

Festival ile ilgili tüm son dakika detaylarını festival boyunca sosyal medya hesaplarımızdan takip edebileceğinizi unutmayınız lütfen.

Bol bol keyif aldığınız, fotoğraf çektirdiğiniz ve bizimle birlikte caza doyduğunuz bir festival süreci geçirmeniz ümidiyle. Yeni etkinlik ve festival yazılarında görüşmek dileğiyle. Eğlenceli Tarafta Kalmayı Unutmayın!

Festival İletişim Bilgileri | Resmi Site | Facebook | Instagram | Twitter

23. Ankara Uluslararası Caz Festivali yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.