Bulunduğu bölgenin tarihine bakıldığında Ankara’da 1881 ve 1916 senelerinde çıkan yangınlardan sonra kentin ticaret merkezinin önceden Anafartalar Çarşısı’nın konumunda bulunan Karaoğlan Çarşısı ve etrafında şekillendiği gözlemlenir. Ankara’ya demiryolunun gelmesi Karaoğlan Çarşısı’nın önemini arttırmış, çarşının içinde bulunan kahveler ise milli mücadele döneminde buluşma yeri olarak tayin edilmiştir. Bu çarşının bir diğer özelliği ise yakın çevresinde Zincirli ve Kuyulu Camileri, Kuyulu Kahve, İstanbul Pastanesi, Arif Hikmet Koyunoğlu’nun mimarlık bürosu, Arif Oruç’un Yeni Dünya Gazetesi’nin hazırlandığı Mühendis Han gibi bir zamanın önemli yapılarını bulundurmuş olmasıdır.

Yıllar içerisinde Cumhuriyet mimarisini benimseyen Ulus ve çevresi ağır top olan Taşhan’ın yerine bile Sümer Holding binasını koymuş, onu da eskiterek dünyayı etkisi altına alan modernist yaklaşımda bir değişime doğru yol almıştır. Ankara’nın en eski alışveriş merkezi olarak da bilinen Anafartalar Çarşısı, 1967 senesinde Ankara İmar ve Emlak İşletmesi T.A.Ş’ nin açtığı bir yarışma sonucunda seçilen üç mimari projenin harmanlanarak oluşmasından doğmuştur.

Binanın mimarları Ferzan Baydar, Affan Kırımlı ve Tayfur Şahbaz süregelen modern mimarlığı tasarladıkları binaya direkt olarak yansıtmış, binada giydirme cephe, kübik mimari gibi çağdaş birçok unsur kullanmışlardır. Yapıldığı dönemde çarşının diğer örneklerinden ayrılmasında oldukça önem arz eden dekorasyonunu ise mimar Ruşen Dora yapmıştır. Çarşının öngörülen ilk projesinde, büyük mağaza karakterinde olması ve bir sürü farklı malın bir arada satıldığı açık standlar içermesi düşünülerek modern bir bedesten yaratılması planlanmıştır. Zaman içerisinde farklı tarzlarda mallar satan dükkanların köşeleri kapmasıyla sabit tesisler artarak, planlanan ilk halinden bir hayli farklılaşmıştır.

Günümüzde çarşının mimari kimliğinden çok içerdiği eserlerle ilgili bilgi bulmak mümkündür. Bunun sebebi ise Anafartalar Çarşısı’nın Türk Plastik Sanatları’nın en nadide örneklerini barındıran, fakat kimsenin farkında olmadığı saklı bir müze olmasıdır. Çarşının iç duvarları, kolonları ve merdiven boşlukları artık yaşamayan sanatçılarının seramik panoları, rölyefleri ve resimleriyle doludur. Her biri bir zamanlar icra ettikleri sanatın duayenleri olan Füreya Koral, Seniye Fenmen, Attila Galatalı, Arif Kaptan, Cevdet Altuğ ve Nuri İyem’in bu eserleri zamana meydan okurcasına bugün bile çarşının demirbaşlarıdır. Bu seramik, rölyef ve resimler insan unsuru, doğa, doğadaki dönüşüm süreçleri, evrenin sonsuzluğu ve ay kraterleri gibi bir sürü farklı konuya ithafen yapılmıştır. Günümüzde meraklısı dışında gezinen çok az insanın farkına vardığı bu hazinelerin bazıları Çağdaş Türk Plastik Sanatları’nın ilkleri olarak kabul edilir.

Bu altı sanatçının çalışmalarının ayrıntılı bir bilgilendirme metnine ulaşmak kolay olmasa da bilindiği üzere Ulus Çarşısı’na yakın olan giriş kapısında Attila Galatalı’nın sanat kuramını yansıttığı büyük seramik panosu, biraz ilerideki ikinci girişte ise Füreya’nın çamur sanatında tüm hünerini ortaya koyduğu bir renk cümbüşü bulunur. Diğer katların hepsinde Füreya’nın daha küçük boyutlu ikişer tane seramik panosu ve bir başka usta kadın seramikçi olan Seniye Fenmen’in çalışmaları görülebilir. Arif Kaptan, Nuri İyem ve Cevdet Altuğ’un yapıtları ise çarşının girişi hariç tüm katlarda bulunur. Ne yazık ki bugüne kadar gelmeyi başaran bu eserler, dükkanlardan taşan ayakkabı ve giysiler tarafından zaman zaman önleri kapatılarak görünmeyecek hale gelebilmektedir.

200’den fazla dükkanı bulunan bu çarşının son yıllarda gündeme geldiği bir diğer önemli olay ise Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından planlanan ‘Ulus Tarihi Kent Meydanı’ projesi kapsamında 100. Yıl Çarşısı ve Ulus Çarşısı ile birlikte yıkılarak dönüşüme uğraması olmuştur. Fakat açılan dava sonucunda 2017 yılının başında proje iptal edilmiş, bu yapıların yıkımı durdurulmuştur.

Kaynakça:

-Ankara İmar ve Emlak İşletme A.Ş. Anafartalar Çarşı Sitesi Tefriş Projesi Yarışma Şartlaşma Tasarısı
-Zerrin Yaya, “Kentin Ortasında Saklı Bir Müze”, Enamour Magazine, 07. 09. 2015
-www.ankararehberi.com/ Karaoğlan Çarşısı
-Gökçe Günel ve Ali Kılcı, “Ankara Şehri 1924 Haritası: Eski Bir Haritada Ankara’yı Tanımak”, Ankara Araştırmaları Dergisi, Haziran 2015.
-Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Tarihte Ankara Uluslararası Sempozyumu, 25-26 Ekim 2011

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ulus’un Sakinleri | Anafartalar Çarşısı<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Etimesgut 12. Hava Ulaştırma Üs Komutanlığı’na ait Çubuk 48 kuyruk işaretli Douglas C-47 askeri nakliye uçağı 3 askeri personeli ile saat 16.00 sularında civarda eğitim uçuşu yapmaktadır. Aynı zamanlarda Ortadoğu Hava Yolu Şirketi’nin Beyrut-Lefkoşa hattından Ankara’ya doğru yol alan 265 sefer sayılı Vickers Viscount 745D tipi yolcu uçağı da 11 yolcu ve 4 mürettebatı ile 16.25’te Esenboğa’ya iniş yapacak şekilde yol alır. Kazanın ana sebebi IFR uçuş (alet uçuşu) şartlarında gerçekleştirilmesi gereken her iki uçuşun pilotların rehaveti sebebiyle VFR uçuşuna (görerek uçuş) geçmesidir. Havanın güzel, görüşün açık olmasına aldanarak VFR uçuşunu Esenboğa Kontrol Kulesi’ne bilgi vermeden sürdüren bu iki uçak, birbirlerinin varlığından habersiz, giderek daha yakınlaşırlar. Birbirlerini fark ettiklerinde ise artık çok geçtir; askeri uçak pilotunun son hamlesine rağmen, uçağın yönünün değiştirilme çabası, yüksek süratli seyirden ötürü nafile kalır. Uçağın sol arka kuyruktan aldığı darbe ise her ikisinin de sonunu getirir.

Bu esnada Ulus’un yaklaşık 2000 metre üzerinde yaşananlar, aşağıdan izleyenler tarafından “kıpkırmızı gökten kuyruğu ve kanadı olmayan bir uçağın kendilerine doğru son hızla süzülüşü” olarak tasvir edilir. Gazetelerin “Havadan Düşen Cesetler, Simsiyah Dumanlar, Anafartalar Caddesi Yanıyor” başlıklarıyla özetlediği facia, semti kocaman bir enkaza çevirir.

Paraşütle atlama teşebbüslerine rağmen maalesef ki her iki uçaktan da kurtulan olmaz. Yolcu uçağı ikiye bölünmüş, enkazı bir binanın çatısının üzerinde, parçaları ise Karaoğlan Caddesi ve Bentderesi’ndedir. Çarpma anında oluşan ani hava basıncı, birçok yolcuyu uçaktan dışarı atarak cesetlerini Benli Apartmanı, Berlin Oteli, Ticaret Hanı, Bentderesi evleri, Karaoğlan Caddesi noktalarına fırlatır. Bir rivayete göre, uçak kazasının gerçekleştiği yerden oldukça uzak bir mesafede olmasına rağmen, yolcu uçağının hostesi, koltuğuyla birlikte Gençlik Parkı’nda bulunur.

Ankara’nın göbeğinde yaşanan uçak kazasının sebep olduğu yangın kısa bir süre içerisinde daha da büyür. Amele Kahvesi, İstanbul Bankası ve civardaki iki lokantada bulunan birçok insan, dışarıya çıkmayı başaramaz ve yanarak hayatını kaybederler. Kazazedelerin unutamadığı bir başka ayrıntı ise İş Bankası’nın karşısında bulunan seyyar ayakkabı boyacısından geriye kalan kemerdir.

Yapılan araştırmalar sonucunda hazırlanan ilk kaza raporuna göre Ortadoğu Hava Yolu Şirketi’nin yolcu uçağı suçsuz bulunur. Fakat bir süre sonra tekrarlanan araştırmalardan sonra verilen son kararla, yolcu uçağı %80, askeri uçak ise %20 kusurlu olarak kayıtlara geçer. Ulus faciası kurbanlarının çoğu kazadan dört gün kadar sonra Başbakan İsmet İnönü’nün de katılımıyla Hacı Bayram Camii’nde kılınan cenaze namazının ardından Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilir.

Kaza ile ilgili videoya buradan erişebilirsiniz.

Kaynakça:

-www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/hgdmakale/2014-2/07.pdf
-TRT Unutulmayan Olaylar/ 1963 Ankara Uçak Kazası
-www.wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=9753&start=10

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ulus Faciası: 1963 Uçak Kazası<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Ulus semti var olduğundan beri oradaymış gibi mağrur bir tavırla köşeyi kapan Sümerbank Genel Müdürlüğü binası 1937 yılında Ulus Meydanı’nın bir zamanlar Taşhan Meydanı olarak adlandırılmasına vesile olan Taşhan Palas Oteli’nin (Hotel d’Angora) üzücü yıkımıyla inşa edilmiştir. 1895-1902 yılları arasında yapılan bu 100 odalı han, Kurtuluş Savaşı yıllarına kadar şehre gelen ziyaretçilerin hayvanlarıyla konakladığı bir otel olarak hizmet vermiştir. Savaş zamanında ise konumunun merkezi olması sebebiyle 150-200 yataklı bir hastaneye dönüştürülmüştür.

Meclisin Ankara’da kurulmasıyla yıldızı parlayan Taşhan, Ankara’daki toplu konut projelerinin daha gerçekleştirilmediği erken cumhuriyet döneminde mebusların tercih ettikleri bir otel haline gelmiştir. Hanın iç avlusunda bulunan dönemin ilk modern lokantası Karpiç, 5 sene boyunca hana komşu olarak hizmet vermiştir. Sosyal hayatın Meclis çevresinde döndüğü o dönemlerde Taşhan Palas Otel ve Karpiç Lokantası dışında Millet Bahçesi, Merkez Kıraathanesi gibi mekanlarla birlikte Ulus şehrin çekim merkezi haline gelmiştir. 1933 senesine kadar konaklama tesisi olarak hizmet veren Taşhan 1936 yılında ihaleye çıkarılarak Sümerbank tarafından istimlak edilir. Taşhan’ın o zamanlar Ankara’da imar planlaması çalışmaları yürüten Hermann Jansen tarafından korunması savunulmuş, fakat sonuç elde edilemeyerek yıkılmıştır.

Sümerbank yönetim binası için açılan yarışma kapsamında  arazi olarak Ankara’nın merkezi olarak kabul edilen Ulus Meydanı uygun bulunur. Açılan yarışmaya yabancı mimarların yanı sıra dönemin önemli mimarlarından Sedad Hakkı Eldem, Behçet Sabri, Sabri Oran, Arif Hikmet Holtay katılmış, bunların arasından Seyfi Arıkan yarışmayı kazanmış; fakat projesi hayata geçmemiştir. Sümer Holding Binası’nın yarışmaya katılanlar arasında adı geçmeyen Martin Elsaesser adlı Alman mimar tarafından tasarlanması ilginç bir anekdot olarak değerlendirilir.

1937 ve 1938 seneleri arasında tarafından yapılan bina zaman içerisinde mimarın Ankara’daki en önemli yapısı haline gelir. O dönemde Sümerbank’ın Türkiye’deki modern duruşu, yapının modern formuyla direkt olarak alakalandırılmış, mimari açıdan katı olarak nitelendirilen tasarım ise Elsaesser’in giderek katılaşan modernlik tartışmasında taraf olduğunu göstermiştir. Binanın yapıtaşı meydanın geçirdiği değişim göz önünde bulundurularak ele alınmış ve Tren Garı’ndan gelen aksın bakış açısını oluşturması öngörülmüştür. Bu durum Sümerbank projesinin tarihi kent açısından önem taşımasını sağlar.

O sürece kadar Ankara’daki mimari tarih göz önünde bulundurulduğunda sıradışı olarak kabul edilecek bu binadan 10 sene önce inşa edilmiş olan Neo-Osmanlı üslubuna sahip İş Bankası Genel Müdürlüğü binasının aksine, Sümerbank binası modern üslupla tasarlanmıştır. Bu durum Ankara’nın 10 yıllık süreçteki değişiminin apaçık bir göstergesidir. Betonarme iskelet sisteminin uygulandığı yapının öndeki alçak kütlesi Ankara’daki Cumhuriyet Dönemi yapılarının çoğunda görmeye alışık olduğumuz koyu pembe Ankara Taşı ile kaplıdır. Caddeyle kot farklı bulunan binaya anıtsal merdivenlerle ulaşılan meydana bakan ana kapıdan girilir. Arkaya doğru genişleyerek açılan bina yapısının ön tarafı Sümerbank satış mağazası ve banka kısmından oluşur.

Arkadaki genişleyen bölüm ise yükseltilmiş zemin üzerine kurulan beş büro katından ve dikey yönde üç bölümden oluşan yüksek bir bloktur. Meydana doğru içbükey tasarlanmış bu yapı geriye çekilen Genel Merkez binası ile meydanın daha büyük olduğu imajını yaratır. Binanın uluslararası yaklaşımının yanı sıra, öndeki alçak blokun ahşap kirişlere sahip olan geniş saçakları, sonraki yılların İkinci Ulusal Mimarlık akımı yapılarını anımsatmaktadır. Çatı katında yer alan yarı açık teras ise binanın en ilgi çekici bölümlerinden biri olarak kabul edilir. Binanın bu kısmının yemekhaneye dönüştürülmeden önceki özgün tasarımında üç büyük dairesel cephe açıklığı ve mantar başlıklı kolonlar kullanılmıştır.

1988 yılında Sümerbank’ın özelleştirilmesi ile Sümerbank’ın durgunluk dönemi ve yeni kimlik arayışı süresinin sonuna gelinmiş, binanın ismi de Sümer Holding olarak değişmiştir.  2000’li yıllarda binanın ön kısmı bir hazır giyim mağazası tarafından satış mağazası olarak kullanılmış, yakın geçmişte ise Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Kültür Bakanlığı’na devredilen bina Sümer Holding’in genel merkezinin Atatürk Orman Çiftliği’ne taşınmasıyla birlikte 2013 yılında kurulan Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi yerleşkesine dönüştürülmüştür.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ulus’un Sakinleri | Sümer Holding’in Dünü ve Bugünü<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.