Eski Ankara Fotoğrafları arşivleri - Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı

Dört Kişi Parkta Çektirmişiz

Özgün Türkeli — Fri, 08 Jan 2021 12:23:23 +0000

Edebiyat tarihinin en meşhur fotoğrafı hiç kuşkusuz Orhan Veli Kanık, Şinasi Baray, Oktay Rifat Horozcu ve Melih Cevdet Anday’ın çektirdikleri bu fotoğraftır. Fotoğrafın en önemli özelliği, Türk şiirine bambaşka bir yorum getirerek devrimsel bir harekete imza atan Orhan Veli, Oktay Rıfat ve Melih Cevdet’in aynı karede bulundukları tek fotoğraf olmasıdır. Garip akımına atfen kullanılan ve akımla bir anlamda özdeşleşen fotoğraf, ününü Melih Cevdet’in bu kareye bakarak yazdığı şiire borçludur.

FOTOĞRAF

Dört kişi parkta çektirmişiz,

Ben, Orhan, Oktay, bir de Şinasi…

Anlaşılan sonbahar

Kimimiz paltolu, kimimiz ceketli

Yapraksız arkamızdaki ağaçlar…

Babası daha ölmemiş Oktay’ın,

Ben bıyıksızım,

Orhan, Süleyman efendiyi tanımamış.

Ama ben hiç böyle mahzun olmadım;

Ölümü hatırlatan ne var bu resimde?

Oysa hayattayız hepimiz

Bir “merak” şiiridir, Fotoğraf. Mısralarda adı geçen kişiler ve onların betimlenme biçimi, okurların zihninde birçok sorunun belirmesine neden olmuştur. Mesela kimdir Süleyman Efendi? Şinasi’nin bu üç şairle aynı karede yer alacak kadar yakınlığı nedir? Yoksa o da şair midir? Oktay Rıfat’ın babası ne zaman ölmüştür? Şiirin yazıldığı sırada dördünün de hayatta olmasına rağmen ölümü hatırlatan hangi duygudur? Şiir üzerine bugüne kadar kaleme alınan yazılarda, bu soruların tamamına yanıt verilmiştir. Sadece bir sorunun yanıtı yoktur çünkü o soru şimdiye kadar yeteri kadar sorulmamıştır. Acaba dört arkadaş bir sonbahar günü bu fotoğrafı hangi şehirdeki hangi parkta çektirmiştir?

Cevap için geçmişe bir yolculuk yapalım. Dört arkadaş Ankara Atatürk Lisesinde birlikte okudukları ve hayatlarında Ankara dışında başka hiçbir şehirde bir arada olmadıklarına göre, fotoğrafın çekildiği şehir Ankara’dır. Oktay Rıfat’ın babası Samih Yalnızgil 1932 yılında vefat ettiğine göre, fotoğraf 1932 yılından önceki bir tarihte çekilmiştir. Fotoğrafın sol tarafında üç tane bina, binaların arkasında boş olarak gözüken iki tepe, fotoğrafın sağında diğerlerine göre daha yakın bir konumda duran bir apartman, bu apartmanın solundaysa duvar ya da merdivene benzeyen bir yapı gözükmektedir. Ankara’nın o dönemki parkları dikkate alınıp fotoğraf, kartpostal ve resimleri incelendiğinde, fotoğrafın o zamanki ismiyle Yenişehir’de bulunan Zafer II, günümüzdeki ismiyle Atatürk Bulvarı’nda yer alan Zafer Parkı’nda çekildiği anlaşılmaktadır.

Kırmızı oklar fotoğrafın sol tarafında görünen binaları, sarı oklar ise yine sol tarafta görünen boş tepeleri göstermektedir. Fotoğraf ve çalışmalar @ankarafili hesabına aittir (1930’lu yılların başında Zafer I Parkı’nın, Zafer II Parkı’ndan görünümü).

Yeşil ok fotoğrafın sağ tarafında gözüken apartmanı, mavi ok ise onun solunda görülen duvar veya merdiveni göstermektedir. Fotoğraf ve çalışmalar @ankarafili hesabına aittir. (Zafer I Parkı’nın 1930’lu yılların başındaki görünümü.)

Fotoğrafın 90 yıl önce çekildiği yere benzer noktadan ve açıdan bugün yeniden bir fotoğraf çekmek istersek karşımıza gürültülü bir bulvarın ardındaki beton bir alan, dükkânlardan ve apartmanlardan ibaret bir manzara çıkmaktadır.

Yaklaşık 90 yıl sonra benzer nokta ve açıdan çekilen fotoğraf.

Oysa bu beton alan, bir zamanlar etrafı kavak ağaçlarıyla çevrilmiş bir parktır. Zafer I Parkı olarak bilinen alan, 1927 yılında açılan Mareşal Atatürk Anıtı’nın iki yanında düzenlenen ve içlerinde birer süs havuzu barındıran parklardan birisidir. Yaklaşık 40 yıl boyunca park olarak kullanılmaya devam edilen alan, 1968 yılında bugün de mevcudiyetini sürdüren Zafer Çarşısı’nın yapımı nedeniyle bu hüviyetini kaybetmiştir. Bir yer altı çarşısı olan Zafer Çarşısı’nın üzerinin yeşillendirilme projesi ise günümüze ulaşmamıştır.

Zafer I Parkı’nın karşısında yer alan kardeşi Zafer II Parkı’na da şehrin değişen koşulları gerekçe gösterilerek türlü projelerle göz dikilmiştir. Bu girişimlerin en ses getireni 28 Mart 1986 günü yaşanmıştır. Ankara Belediyesi, parkın bulunduğu alana otopark yapmak için sabah saatlerinde ağaç kesim işlemi başlatmıştır. Çevreden geçen insanlar, ağaçların kesilmesine büyük tepki göstermiş, 2.05 metre boyundaki milli basketbolcu Gülseren Gönül bu alanın, dedesi tarafından park olarak yapılması şartıyla bağışlandığını belirterek kendini ağaçlardan birine zincirlemiştir. Yaşanan kargaşayı parkın hemen yanında yer alan Danıştay binasındaki üyeler fark etmiş ve 200 üyenin imzasıyla kısa sürede proje hakkında yürütmeyi durdurma kararı çıkartılmıştır. Bu sayede, karar çıkana kadar kesilen üç ağacın dışındaki ağaçların canı kurtulmuştur.

29.03.1986 tarihli Ulus Gazetesi haberi.

Zafer Parkı bugün metro inşaatı nedeniyle büyük oranda kullanım dışında olsa da inşaat tamamlandıktan sonra alan düzenlenerek yeniden park hüviyetine kavuşturulacaktır. Hazır park yeniden düzenlenirken bir zamanlar Ankara’da yaşamış bu dört değerli insanın, çektirdikleri fotoğraf ilham alınarak heykelleri yapılsa, parka gelenler o heykelle fotoğraf çektirse, şehrin güzelim tarihine bir göz kırpılsa hoş olmaz mı? Her ne kadar böyle bir heykelin yapılması ile ilgili bir düşünce daha önce dile getirilse de bugüne kadar eyleme dönüşmemiştir. Günün birinde o heykel yapılacaktır ancak asıl konu heykelin nereye yerleştirileceğidir. Heykelin Zafer Parkı dışında başka bir yere yerleştirilmesi, “fotoğrafı” eksik bırakacaktır.

Kaynakça

[1] Oral, H. (2015). Bir Roman Kahramanı Orhan Veli. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
[2] https://xfs-1.ikon-x.com.tr:8880/mulkiye/2015/09/6.pdf
[3] http://aliinandim.blogspot.com/2012/03/zafer-degil-maglup-meydani.html
[4] https://jag.journalagent.com/jas/pdfs/JAS_3_1_105_136.pdf
[5] @ankarafili

Yazarın bizleri Metin Altıok’un evine götürdüğü yazısı için: “Yandığımın Resmidir”

Dört Kişi Parkta Çektirmişiz yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Gündelik Hayattan Kente Dair Çıkarımlar: Antoloji Ankara

Seren Erciyas — Mon, 27 Nov 2017 12:18:48 +0000

Çocuk yaşımda, Yeşilçam filmlerinin ekranlarda yer bulabildiği bir dönemde, kafamda Türkan Şoray ile Hülya Koçyiğit’i karşılaştırdığım, saçını sevmediğim için Tarık Akan’ı yakışıklı bulmadığım, bıyıklı ve bıyıksız haliyle Kadir İnanır’ın iki farklı insan olduğunu zannettiğim günlerde; filmler, ekrandan akıp giden, oyunculardan ve olaylardan oluşan bir eğlenceydi benim için. Türkan Şoray’ın filmde içtiği gazozun markasına bakmak, Ediz Hun ile buluştuğu çay bahçesi neresidir diye düşünmek, Sevmek Zamanı’ndaki boş arsanın bugün İstanbul’un neresine denk düştüğünü araştırmak gibi dertleri ise yıllar sonra okuduğum bir Orhan Pamuk kitabı ile edindim.

Okuduğu kitap ile hayatı değişenlerden oldum mu bilmiyorum ancak baktığım yerde var olanı görmek yerine olmayanı aramak huyunun bende zuhur ettiği başka durumlar da oluştu zaman içerisinde. Bunlardan birisi de, annemin Demetevler’deki lunaparkta oyuncak bir fincanının içerisinde tek başına oturan abimi çektiği fotoğrafın da yer aldığı 400 küsur fotoğraflık aile albümümüzdü. Yeşilçam filmlerini eğlenmek için izlediğim çocuk zamanımda bu fotoğrafa bakar ve abimi hiç bilmediğim bir yerde yapayalnız bırakmışlar diye düşünerek içli içli ağlardım. Abimin orada yapayalnız olamayacağını, fotoğraf makinesinin gerisinde birisinin olması gerektiğini elbette daha erken keşfettim. Oturduğu fincanın nerede olduğu, niye orada olduğu, bugün var olup olmadığı ile alakalı merakım ise kocaman poşeti yatağın üzerine döküp de bir hevesle 5 yaşımdaki halimle Kuğulu Park’ın çitsiz havuzunun kenarında annemin elini tutuşuma yeniden baktığımda oluştu.

Bir aile yadigarı olan “gülünce kısılan” gözlerin bende abimin üzgün olduğu etkisi yarattığını da itiraf etmeliyim.

Aile albümümüzü çoktan ezberledim. Vaktiyle düğünlerde birbirlerini dansa kaldıranların kadınlar olduğunu, damatların kocaman papyonlar taktığını, gelinliklerin pembe veya mavi olabildiğini, askerlik fotoğraflarının albümlerde kıymetli bir köşe oluşturduklarını, şehir dışından gelen misafirlerin Anıtkabir’e götürüldüğünü, bebek fotoğraflarının arkasına “elinizi öpmeye geldim” yazılarak yakın akrabalara postalandığını da çoktan öğrendim. Diğer öğrendiklerim arasında en kıymetli olanı ise kentlerin hızlı değişmesi oldu. Bir bu kadar daha fotoğraf olsa, bir bu kadardan çok daha fazlası olsa, tüm Ankaralılar kendi albümlerini açsa keşke dediğim bir zamanda Antoloji Ankara hesabı ile karşılaşmak ise sanırım evrenin bana benden başka kimsenin farkına varmadığı bir hediyesi oldu.

Hissiyatımı biraz olsun anlatabilmişsem, Antoloji Ankara tüm Ankara’nın hediyesi olabilmiş demektir ve size “Ankara’nın hiç görmediğiniz bilmemkaç ilginç fotoğrafı” olmaktan çok daha fazlasını verecektir.

1960’lı yıllar, Ankara’da bir ilkokul… Öğrenciler, Amerikan yardımı olarak yurda gelen sulandırılmış süt tozlarını içmek için sıradalar…

Yıl 1971… Kraliçe II. Elizabeth Ulus’ta…

Bahçelievler Son Durak, 60’lı yılların sonu… Arkada 7. Caddenin girişinde yer alan meşhur Eser Sitesi…

Yıl 1964… Bugünkü TBMM binası önü…

Antoloji Ankara hesabını kimin yönettiğini bilmiyoruz, bu işi görünür olmadan yapmayı tercih etmiş bir Ankara sevdalısı diyebiliriz kendisi için. Çok uzun değil, birkaç yıldır merak saldığı fotoğraf arşivciliğini Ankaralılar ve Ankaraseverler ile paylaşmak için açmış Twitter hesabını.

Kumrular Sokak… 1981 ve bugün..

Yıl 1956…Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Atatürk Bulvarı’ndan Kuğulu Park istikametine iniyor. Arkadaki arazi bugün Seğmenler Parkı.

Sene 1959… Dönemin ABD Başkanı Dwight Eisenhower Ankara ziyareti kapsamında Atatürk Bulvarı’ndan geçiş yapıyor…

Hesabı açmasının üzerinden henüz 3 ayı geçmesine rağmen takipçi sayısı 10 bini geçti, içerik sitelerine konu oldu, Ankaralının en sevdiği sosyal medya hesaplarından biri haline geldi bile. Bu ilginin sebepleri nedir diye sorarsanız yekten bir Ankara sevgisi olabileceğini söyleyebiliriz en genel haliyle.

Polatlı 1921 Sakarya Meydan Muharebesi’nin ardından Mehmetçik, kazanılan büyük zaferi kutlarken

Ancak hesabı gerçekten farklı kılan ilk kez gördüğümüz fotoğrafları paylaşmasının yanı sıra bu fotoğrafların günlük yaşama dair olması.

1960’lı Yıllar… Ankara’da bir Kurban Bayramı arefesi… Yer Opera Kavşağı…

İran Caddesi, 60’ların sonu… Sağ taraf bugünkü Seğmenler Parkı, yokuşun tepesindeki yapı ise Cumhurbaşkanlığı Köşkü…

Sene 1962… Gençlik Parkı’nı ziyarete gelen misafirler için üretilen Mehmetçik adlı lokomotif yolcularını gezdiriyor.

Gündelik yaşamın arka planını oluşturan anlardan ise şehrin kıyısını köşesini yakalayabiliyorsunuz. Hesabın sahibi siz yakalayamazsanız bile bomboş bir arazinin bugünkü Emek’e denk düştüğünü söyleyip sizi ekran karşısında bir anlığına sabitleyebiliyor.

Gençlik Parkı, Sene 1976… Ankara’da sıradan bir öğle yemeği

Sakarya Caddesi – Yıl 1981

Kızılay, Yıl 1992… Kızılay-Batıkent Metro hattının ilk istasyonu inşa ediliyor…

Şimdilik Twitter üzerinden devam etmek niyetinde hesabın sahibi; ancak bu hızla giderse daha sağlam bir platforma geçmeyi de düşünmüyor değil.

1930’lu yılların hemen başları… Ankara Urayı (Belediyesi) Otobüslerinden biri I. TBMM binası önünden yolcularını alıyor.

Sene 1957… Bahçelievler’de yer alan Renkli Sinema ve onun küçük misafiri… Sinemanın yerinde bugün Telekom Müdürlüğü bulunuyor.

Et Balık Kurumu (Şimdiki Ankamall) kavşağı… Yıl 1971… Yön tabelalarına dikkat

Lavarla’nın gri Ankara için bir renk olduğunu düşünüyor. Gri kısmına her ne kadar katılmasak de Lavarla’nın tıpkı Antoloji Ankara gibi bu şehre bir renk olduğunu bizler de savunuyoruz.

Yıl 1962… Zeki Müren, Kızılay’da bir mağazada hayranlarına mendil imzalıyor.

Yıl 1959…Yazar Ayşe Kulin ailesi ile, “Adı Aylin” romanında da bahsi geçen Kızılay Soysal Apartmanı’ndaki evlerinde.

1960’lı yıllar… TRT Ankara Radyosu spikeri Ülkü Kuranel Kızılay Meydanı’nda canlı yayında.

Son olarak, Antoloji Ankara’nın elinde daha 5 yıl boyunca paylaşabileceği kadar çok fotoğraf bulunuyor.

Yer: Ulus Meydanı, Tarih: 10 Kasım 1969 Saat:09:05…

Antoloji Ankara’nın tüm fotoğraflarını paylaştığı Twitter hesabına buradan ulaşabilirsiniz; yazıda kullanılan fotoğraflar ve açıklamaları bu hesaptan alınmıştır. Belki bu yazı, albümlerinizi açıp Ankaralılar ile paylaşmanız için bir fırsat olur. Elinizdeki Ankara fotoğraflarını antolojiankara@gmail.com adresine atabilirsiniz.

Gündelik Hayattan Kente Dair Çıkarımlar: Antoloji Ankara yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Gençlik Parkı 1950’ler

Lavarla — Thu, 14 Apr 2016 06:17:06 +0000

1928’de Türkiye’ye gelen Alman kent plancısı ve mimar Hermann Jansen’in şehrin ortasına yapılmasını önerdiği park planı kabul ediliyor ve 1938’de parkın inşaatına başlanıyor. Akabinde, bir yıl sonra başlayan 2. Cihan Harbi’nin getirdiği zor şartlar… Parkın ortaya çıkışı planlanan süreyi aşıyor ve Gençlik Parkı, 19 Mayıs 1943 günü açılıyor.

“Ankaralılar için artık bir deniz hasreti bahsi uzun yıllar mevzu değildir. Ankara Gençlik Parkı havuzu motörleri, botları, kotraları ve kayıkları ile adeta ufak bir deniz haline gelmiştir. Park Ankaralıların bir taraftan yüzme, diğer taraftan kürek çekme, kotra kullanma gibi bütün su sporları ihtiyacını karşılamaktadır.”

Radyo dergisi, zaman zaman Gençlik Parkı’na, haberlerle, yazılarla, fotoğraflarla sütunlarında yer ayırıyor. Gündelik hayatın alanları çoğalıyor, çeşitleniyor Ankara’da. Orman Çiftliği’nin havuzları, Çubuk Barajı’nın gölü derken, Gençlik Parkıyla deniz bozkırın ortasına taşınıyor. Yüzme yarışları, kürek yarışları düzenleniyor, yelkeni açılmış sandallar sakin sularında yol alıyor. 80 bine yakın fidan dikiliyor parka.

Paylaşım: Ali Öner

Gençlik Parkı 1950’ler yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Bomonti Değil, Tekel Değil, Ankara Birası!

Lavarla — Fri, 11 Mar 2016 14:49:36 +0000

Çoğu kişi bilmez bir zamanlar Ankara’da Ankara Birası içildiğini. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk’ün emri ile Atatürk Orman Çiftliği’nde bir bira fabrikası kurulmuştur. Amaç hem yerli üretimi teşvik etmek hem de halkın içebileceği ve daha az zararlı bir içki üretmektir.

Ankara birayla 1900’lerde tanışırken, İstanbul, İzmir gibi şehirler Osmanlı Dönemi’nde 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bira tüketmeye başlarlar. Bomonti Bira Fabrikası ile birahaneler ve bira bahçeleri çoğalır.

Ankara Birası’nın reklamları “bünyede ağır tahribat yaratan yüksek alkollü içkiler yerine biranın tüketilmesine” teşvik edici yönde yapılır. Biranın sağlığa faydaları reklamlarda sık sık vurgulanır.

O zamanların National Geographic dergisine bira içen Türkler bu şekilde yansımıştır ve dergide “Türkiye’de insanlar aşırıya kaçmadan içmeyi seviyor” ifadelerine yer verilmiştir.

Kimine göre İsmet Paşa ile Atatürk’ün arası da bu Bira Fabrikası yüzünden bozulmuştur, çünkü İnönü Bomonti’yi desteklemektedir!

Fabrika Atatürk’ün vasiyeti doğrultusunda 1937’de Çiftlikle beraber Hazineye, 1939’da da Tekel’e devredilir. 1938 yılında Bomonti’nin de Tekel’e devredilmesi ile Tekel Birasına dönüşür, üretimi Yozgat’ta yapılmaya başlar. Daha sonra Tekel Fabrikasının hizmete girmesi ile Ankara Bira Fabrikası “Ankara Viskisi” üretmeye başlamıştır. Bu viski de 2000’li yılların başında kaldırılır.

Kaynaklar:

http://evdebirayapimi.wix.com/evdebirayapimi#!ankara-biras/c204l

http://www.hurriyet.com.tr/ataturk-bira-fabrikasini-ne-icin-kurmustu-22659952

http://memleketankara.blogspot.com.tr/2012/08/ankara-biras.html

Bomonti Değil, Tekel Değil, Ankara Birası! yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

1939 Yılında Atatürk Orman Çiftliği

Lavarla — Thu, 11 Feb 2016 17:48:23 +0000

Bugün çok uğramaz olduğumuz, yanındaki restoranların eski büyüsünü kaybettiği, oysa küçükken annelerimizin elimizden tutup Atatürk Evi’ni göstermeye gittiği ve bu yazıya konu 1930’lu yılların sonunda Ankaralıların yüzmek, dinlenmek ve güneşlenmek için uğradıkları Atatürk Orman Çiftliği…

‘Yüzen, güneşlenen Ankaralılar’
(Atatürk Orman Çiftliği Karadeniz Havuzu, 1939)
Ankaralılar hususi otomobil, kaptıkaçtı, otobüs veya trenle geliyorlar o tarihteki ismiyle ‘Gazi Orman Çiftliği’ne. Güzel havalarda bunların hiçbirine yüz vermeyip yürüyorlar…
–
Marmara ve Karadeniz havuzları Ankaralıların deniz hasretini bir nebze olsun giderebiliyor. Tatil günlerinde bir hayli ilgi gören Gazi Orman Çiftliği, bozkırda adeta bir vaha gibi. Sık ağaçlar arasında oluşuveren piknik köşeleri… Yerlere serilmiş pötikareli örtüler… İtinayla hazırlanmış envai çeşit yiyeceğin, rayihalı limonataların, şerbetlerin huzur ve afiyetle yenilip içildiği zamanlar…

Fotoğraf ve Yazı: Ali Öner (@muskulpesent_)

1939 Yılında Atatürk Orman Çiftliği yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Opera Sahnesi ve Büyük Tiyatro, 1952

Şehrisevenler — Sun, 31 Jan 2016 17:52:26 +0000

Atatürk Bulvarı’nda; az sayıdaki damalı taksiler, hususi otomobiller Yenişehir istikametinde hareket halindeler. Hava serin olmalı. Kaldırımda mantolu, pardösülü Ankaralılar… Sonra tayyörüyle dışarı çıkmış bir kadın görüyoruz. Kim bilir nereye gidiyorlar. Talatpaşa Bulvarı’na çıkan yolun başındayız.

*
1933’de Sergi Sarayı olarak inşa edilen binanın özgün halinin mimarı Şevki Balmumcu. Sonra 1948’de, Alman mimar Paul Bonatz’ın tasarımı ile II. Ulusal Mimarlık Akımı’na uygun hale getirilip, opera binasına dönüştürülmüştür. Bulunduğu mevkiye de adını vermiştir: ‘Opera’, ‘Opera Meydanı’.
–
Opera binasının, 2 Nisan 1948 akşamı, dönemin seçkin solistlerinin katılımı ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasının icrasıyla Adnan Saygun, Necil Kazım Akses, Ulvi Cemal Erkin ve Cemal Reşit Rey’in eserlerinden oluşan bir konserle açılışı yapılıyor. Günümüzde Ankara’daki tek opera salonu olarak bulunan yapı, Ankara Devlet Opera ve Balesi’nin temsillerine ev sahipliği yapıyor. Ayrıca, Ankaralıların bildiği gibi, “Büyük Tiyatro” adıyla tiyatro sahnesi olarak da hizmet verir.

Fotoğraf ve Yazı: Ali Öner (@muskulpesent_)

Opera Sahnesi ve Büyük Tiyatro, 1952 yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.