Jansen Planı ve Toplum Odaklı Şehirleşme

Sonradan pek çok değişiklik yapılmış olsa da 1950’lere kadar Ankara kent mekânının gelişimine yön veren Jansen Planı’na ilişkin bu belgelerde ilk dikkatimi çeken, planın toplumsal mekânlara yaptığı güçlü vurgu oldu.

Amele Mahallesi

İşçilerin konut sorununa çözüm olarak Ankara’nın kuzeybatısında kurulması öngörülen “Amele Mahallesi”, bu vurgunun en önemli unsurlarından biri.

Ne yazık ki bu mahalle fikri gerçekleşmedi ve planda öngörülen bu mekanlar 1930’lardan başlayarak gecekondu mahallerine dönüştü.

Ankara Kinderspielplatz’ları

Jansen Planı’nda insan önceliğine yapılan bir diğer vurgunun ise çocuklara yönelik olduğunu görüyoruz. Bugünkü Ankapark kadar havalı olmasa da “çocuk oyun meydanı” ya da aynı anlama gelmek üzere Almanca “kinderspielplatz” diyerek Jansen’in eskizlerinin çeşitli yerlerine mütevazı çocuk parkları serpiştirdiğini görüyoruz.

EGO’nun Atası: Ankara Otobüs Merkez İstasyonu

Jansen, yeşil alanları şehrin olmazsa olmazı sayarak planın farklı yerlerinde bahçelere değiniyor, fakat bunun yanı sıra toplu ulaşımı da es geçmiyor. Örneğin 12.03.1935 tarihli çizimde Otobüs Merkez İstasyonu detaylandırılıyor.

Jansen Planı ve Muhakkak Muhafaza Edilecekler

Etlik Bağları

“Etlik, hastanelerinden önce bağlarıyla ünlüydü yavrum”

Bugün tek bir bağ kalmamış dahi olsa bir zamanlar Etlik’in bağlarla dolu olduğunu görüyoruz. Eğlence Bağları, Aşağı ve Yukarı Ayvalı Bağları, Kurdini Bağları….

Camiler, Tapınaklar, Çocuk Meydanları

2.12.1936 tarihini taşıyan bir diğer eskizde ise Hacı Bayram Camii ile August Tapınağı’nın (eskizde yazıldığı biçimiyle Ogüst Mabedi’nin) çizimlerine yer verilmiş. Yine aynı eskizde Tabakane Camii çevresine ilişkin çizimler de mevcut. Biraz dikkatli bakınca bu ayrıntılarda Çocuk Oyun Meydanı’na, Kum Sandığı’na ve Cumhuriyet Bahçeleri’ne yer verilmiş olması hayli dikkat çekici. Daha çarpıcı olan ise bunların, camilerle birlikte “muhakkak muhafaza edilecek binalar” olarak belirtilmesi….

Cinema, Kamutay, Pergola

30.1.1939 tarihli Ulus Meydanı’na ait bir planda ise belli başlı ana yapılara ilaveten şu an Sosyal Bilimler Üniversitesi Kütüphanesi’ne dönüştürülen eski Sümerbank binasının içinde bir “cinema” olduğunu görüyoruz. Aynı planda Halk Fırkası olarak belirtilen bina, 23 Nisan 1920 ile 15 Ekim 1924 tarihleri arasında 1. TBMM olarak kullanılan, ardından Cumhuriyet Halk Fırkası Genel Merkezi ve daha sonra da Hukuk Mektebi ve 23 Nisan 1981’den beri de Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak hizmet vermekte olan bina. Bu binanın hemen arkasında ise “Kamutay Bahçesi”ne yer verilmiş. Malum Kamutay, Cumhuriyet’in ilk yıllarında TBMM yerine kullanılan bir sözcük.

Jansen Planı’nda Koç Holding ve Cemiyet Hayatı

Kotch Zade’den Koç Holding’e

Yine 1939 tarihli bu planda, Sümerbank ile İş Bankası’nın tam karşısında “Kotch Zade” şeklinde yazılan bir yerin olduğunu görüyoruz. Burası 1930’larda mimar Ernst A. Egli tarafından inşa edilen ve “Koçzade Ahmet Vehbi” adı altında kurulan Koç Holding’in temelinin atıldığı yer.

“Cemiyet”in Ankara’daki Çekim Merkezi: Karpiç

100. Yıl Çarşısı’nın bulunduğu yerde “Belediye Bahçesi” olduğunu ve içinde de “Karpiç” adı verilen bir yer gözümüze çarpıyor. Kapandığı yıl olan 1953’e kadar Ankara’nın en meşhur lokantası olan Karpiç’in şehrin sosyal yaşamındaki rolü o kadar fazladır ki Jansen’in planında özellikle adının anılması pek de şaşırtıcı değil.

Jansen Planı’nda Öncesi ve Sonrası

Porselen Çaydanlık Öncesi Tandoğan

1938 tarihli bir diğer Jansen eskizinde ise “Tayyare Limanı ve Endüstri Sahası”na yer verilmiş. Geniş pisti, hangarları ve peronları ile burası, evet bir havaalanı!

Yakınlarda adı Anadolu Meydanı olarak değiştirilen, çaydanlığıyla ünlü Tandoğan Meydanı’nın bir zamanlar Ankara’nın ilk havaalanlarından biri olduğunu ve buraya uçakların kalkıp indiğini hayal etmek ne ilginç! Jansen açısından ise şehrin hemen yakınında bir havaalanının olması hem vatandaşların yolda geçireceği süreyi azaltacak hem de yakınındaki tren istasyonu sayesinde farklı ulaşım araçlarının birbiriyle bağlantılı olmasını sağlayacaktı. Nitekim Jansen bunu planında şöyle ifade eder: “Tayyare istasyonunun şehrin yakınında olması çok mühimdir. Bu yüzden fazla uzun yoldan kaybedilecek zaman uçuştan edilecek istifadenin kıymetini azaltır. Bittabi bu sebepten istasyonun yakınında olması elverişlidir. Bir nakil vasıtasından diğerine geçmek için bu suretle zaman kazanılmış olur.”

Kokoreç öncesi AOÇ: Bira Fabrikası

1934 yılında açılan, Ankara Birası‘nın üretildiği fabrika, 2007 yılında viski fabrikası iken faaliyetlerine son verilmiş.

Kedisiyle ve Golfüyle Ünlü Ankara, Altınpark’ın Öncesi

Jansen Planı’na ilişkin haritalara yakından bakıldığında görülebilecek yerlerden biri de “golf yeri” olarak belirtilen devasa alan.

Volkswagen firmasının Manisa’dan önce ilk fabrikasını Ankara’ya kurması gibi bir ihtimale yönelik bir intiba yaratsa da “golf yeri” adlı bu yer, şu an Ankara’nın en büyük rekreasyon alanlarından biri olan Altınpark. Bir dönem burasının Ankara’da golf oynanan tek yer olduğuna inanmak güç, neyse ki fotoğraflar mevcut. Aşağıdaki fotoğrafa bakan dikkatli gözler Jansen Planı’nda “golf yeri” olarak adlandırılan bu yerde golf oynayan kadınları ve arka planda da Hüseyingazi Tepesi’ni hemencecik tanıyacaklardır.

Çay Değil, Deniz: Çubuk Denizi

Ankara’da deniz olmadığından yakınılır sıklıkla. Oysa Jansen haritalarından anlıyoruz ki aslında var: Çubuk Denizi.

Çubuk Çayı üzerine kurulan barajın, Ankaralılara deniz havası yaşattığı çok açık.

Plansızlıklar ve Jansen’in Tandoğan’a Sitemi

Sadece harita, plan ve eskizlerden değil, Herman Jansen’in kendisine tevdi edilen Ankara şehir planının hazırlanma sürecinde işlerin ilerleyişine ilişkin olarak resmi makamlarla yaptığı yazışmalardan da o dönem Ankara’daki mimari yapının hızlı ve kontrolsüz ilerleyişine ilişkin ipuçları buluyoruz. Örneğin, Jansen’in Ankara Valisi Nevzat Tandoğan’a yazdığı mektupta kendisinden habersiz ilerleyen inşaatlardan sitemle söz eder:

“Atatürk Bulvarı’nda Tayyare Cemiyeti ile İsmet Paşa Enstitisü arasında ve müzenin alt tarafında söylendiğine göre irsal binası/stüdyo ki bunun kuruluşundan bana hiçbir şey bildirilmemiştir.”

Jansen’in bahsettiği bu bina, şu an Türk Hava Kurumu ile Olgunlaşma Enstitüsü arasında yer alan ve inşası 1938’de tamamlanan Ankara Radyosu binası.

Jurassic Değil Jugendpark: Jansen Planı’nda Gençlik Parkı

Diğer ilginç bir husus ise plan ve haritalarda kullanılan dil. Jansen’in Almanca yazıp konuştuğunu ve doğal olarak çizimlerinin orijinalinin Almanca olduğunu düşünürsek aslında bu gayet normal. Ama yine de Gençlik Parkı’nı Jugendpark olarak görmek karışık duygular uyandırmıyor değil!

Ağzından Su Akan Heykel

Jansen’in, Ankara’nın en eski ve en ünlü hamamı olan Şengül Hamamı’na ilişkin eskizlerinde dikkat çeken bir ayrıntı var. Şengül Hamamı’nı, şimdilerde Çocuk Esirgeme Kurumu Müdürlüğü olan Himaye-i Etfal binasını, dükkanları falan belirttikten sonra önünde ağaç bulunan bir kahvehaneyi ve altında da “ağzından su akan heykel”i çizer. Bu heykel halen mevcut mu, mevcutsa nerededir ne yazık ki herhangi bir fikrim yok.

1928’de hazırlanan ve 1932’de kabul edilen Jansen Planı’ndan günümüze kadar geçen sürede Ankara’nın gerek nüfus açısından gerekse mekânsal açıdan büyük değişimlerden geçtiği açık. Jansen’in kendi planında 1978 yılına kadar Ankara’nın nüfusunu 300.000 olarak öngörmüşken, daha 1950’lilerde kentin nüfusu çoktan bu rakama erişmiştir. Bugün Ankara’nın nüfusu altı milyona doğru giderken Jansen Planı’nın izini sürmeye çalışmak hem plana hem de Ankara’ya haksızlık olarak düşünülebilir. Fakat şaşırtıcı olan şu ki Jansen’in öngördüğü kent mekânlarının ve planın temel vurguları halen belirgin bir şekilde bugünkü Ankara üzerinden takip edilebilmekte. Ankara’yı ve tabii Jansen Planı’nı da özel kılan unsur bu olsa gerek.

Not: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, TED Üniversitesi Mimarlık Fakültesi ve Çankaya Belediyesi işbirliği ile düzenlenen Jansen ve Ankara – Harita, Plan ve Eskizlerle Başkentin Tasarım Öyküsü” adlı sergi, 1 Kasım 2019 tarihine kadar Goethe Enstitüsü’nde  ziyaret edilebilir.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Jansen Planı Üzerinden Bugünkü Ankara’ya Bakmak<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Her yıl olduğu gibi bu sene de tüm gösterimlerin ve yan etkinliklerin ücretsiz olacağı festivalin 17 – 21 Ekim tarihlerindeki Ankara ayağı ise 17 – 19 Ekim Goethe Institut Ankara ve 17 – 21 Ekim Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde gerçekleşecek. 

Festival, her yıl Türkiye ve dünya sinemasının önde gelen yapımlarından birçok filmi Sesli Betimleme Derneği aracılığıyla göremeyen sinemaseverler için sesli betimleme, duyamayanlar için ise işaret dili ve ayrıntılı alt yazılı olarak hazırlatıp görme ve işitme engelli sinemaseverlerin erişimine sunmasının yanı sıra ortopedik engelli sinemaseverlere uygun, erişebilir mekanları tercih etmeye dikkat ediyor.  

Bu sene Lavarla’nın da basın sponsorlarından olduğu 6. Engelsiz Filmler Festivali
7 ana başlıktan oluşuyor.

Engelsiz Yarışma

***Filmlere tıklayarak detaylarına göz atabilirsiniz.

Bu yıl altıncı kez izleyiciyle buluşacak olan Engelsiz Festival‘de, ulusal ve uluslararası birçok festivalde yer alan 2017 yapımı 5 yerli sinema filmi Engelsiz Yarışma için yarışacak.

2017 yılının ses getiren yerli yapımlarından derlenen Engelsiz Yarışma’da bu yıl Pelin Esmer’in yönettiği İşe Yarar Bir Şey | Something Useful, Emre Erdoğdu imzalı Kar | Snow, Tolga Karaçelik’in yönettiği Kelebekler | Butterflies, Ümit Ünal’dan Sofra Sırları ve Tayfun Pirselimoğlu imzalı Yol Kenarı filmleri jüri ve sinemaseverlerin beğenisine sunulacak.

Jüri Üyeleri | Ekip Katılımlı Ankara Söyleşileri

Dünyadan

Bölüm bu sene Deborah Ellis‘in çok satan romanından uyarlanan yönetmen Nora Twomey‘in bol ödüllü animasyonu Pervane, 2018‘in başarılı yapımlarından olan hiciv ustası yönetmen Armando Iannucci‘nin bol ödüllü ve taşlamalı yapımı Stalin’in Ölümü ve göçmen krizine 20. yüzyıl Avrupa tarihi üzerinden bakan yönetmen Christian Petzold‘un bu sene Altın Ayı için yarışan son filmi Transit ile birlikte 3 filmden oluşuyor.

Türkiye Sineması 

Türkiye Sineması kuşağında ise Onur Ünlü‘nün 2017 yılında En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Kadın Oyuncu ödülleriyle Altın Portakal‘a damga vurduğu filmi Aşkın Gören Gözlere İhtiyacı Yok ve yönetmen Ceyda Torun‘un 2016 – 2017 senelerinde başta Amerika‘da olmak üzere birçok festivalde en iyi belgesel ödülüyle taçlandırılmış filmi Kedi sinemaseverlerle buluşuyor.

Engel Tanımayan Filmler 

Engellilikle ilgili temaya sahip filmlerden derlenen bölüm bu sene Barbara Albert‘in 2018 yılında Avusturya Film Ödülleri‘nden 5 ödülle döndüğü filmi Matmazel Paradis, dünya prömiyerini Sundance Film Festivali‘nde yapan ve Jüri Özel Ödülü‘ne layık bulunan yönetmen Jeniffer Brea‘nın son filmi Altüst, Dariusz Kowalski‘nin yönettiği Sesleri Görmek ve (Falan Filan, Panik, Benim Gibi Bir Kadın, Girdap, Sessiz Çocuk ve Uyanık) ile birlikte 6 kısa filmden oluşan Engel Tanımayan Kısalar‘dan oluşuyor.

Sinema Tarihinden 

Festivalde her yıl  olduğu gibi bu yıl da sinema tarihinde yolculuğa çıkaracak bölüm, Yusuf Atılgan‘ın ünlü eserinden Ömer Kavur‘un beyazperdeye aktardığı 1987 yapımı Anayurt Oteli ve Fransız Yeni Dalga akımının öncüsü François Truffaunt‘un 1959 yılında henüz 27 yaşındayken çektiği ilk uzun metrajlı filmi olan ve kendisine Cannes Film Festivali‘nde En İyi Yönetmen Ödülü‘nü kazandıran 400 Darbe‘den oluşuyor.

Çocuklar İçin

Festivalin yeni nesil sinemacılara esin kaynağı olmayı ve onların hayal güçlerini geliştirmeyi amaçladığı Çocuklar İçin bölümünde çevre ve arkadaşlık üzerine birbirinden renkli 3 animasyon film yer alıyor.

Orman Çetesi – Puloi | Asla Yalnız Uçmayacaksın – Taş Devri Firarda

Uzun Lafın Kısası 

Kısa film severleri bu sene Türkiye’de üretilmiş 7 kısa filmden oluşan renkli bir seçki bekliyor!  Ayakkabı – Guernica – Hayvan – Kamyon – Kaset – Kötü Kız – Toprak

Bununla birlikte festivale gösterimler dışında her sene alternatif şeyler eklemeye çalışan festival ekibi bu sene yine Otizm Dostu Gösterim köşesi, ilk kez geçen sene festivale dahil olan ve büyük ilgi gören VR Sanal Gerçeklik ve bu sene festivale ilk kez dahil olacak olan festival yenisi Zebra bölümleriyle festivali daha da renklendirmeyi amaçlıyor.

#OtizmDostu 

Otizm spektrum bozukluğu yaşayan çocuk ve gençlerin rahat bir şekilde film izleyebilmesi amacıyla festivalde ilk kez 2015 yılında hayata geçirilen Otizm Dostu Gösterim köşesinin bu sene konuğu Orman Çetesi | Les As De La Jungle filmi olacak. Detaylar Burada!

#SanalGerçeklik

Her sene daha kapsayıcı olmaya yönelik arayışlarını sürdürerek programına yenilikler katan Engelsiz Filmler Festivali, yan etkinlikler kapsamında sanal gözlük aracılığıyla interaktif bir deneyim yaşama ve toplumda yeterince temsil hakkı bulamayan hikayelere kapsayıcı bir biçimde tanık olma imkanı sunuyor. Bu bağlamda bu yıl Altüst | Unrest, Parti | The Party ve VR Becerisi: Maxim Kiselev | VRability: Maxim Kiselev isminde 3 proje bulunuyor. Detaylar Burada!

#FestivalYenisi – Zebra!

Festivalde bu yıl alışıldık program başlıklarının dışında bir seçki var, Zebra! İki erişilebilir festival olan Hamburg’dan Klappe Auf! Kısa Film Festivali ve Brighton’dan Oska Bright Film Festivali‘nin iş birliğiyle hazırlanan Engelsiz Filmler Festivali seçkisi sinemaseverlere keyifli ve değişik bir deneyim yaşatmayı amaçlıyor. Sadece Ankara ayağında yer alacak bölümün sonunda ise seçki sahiplerinin de yer alacağı bir söyleşi dizisi olacak. 

Tüm Gösterimlerin Ücretsiz Olduğunu Bir Kez Daha Hatırlatmak İstediğimiz Festivalin Tüm Detaylarına ve Programına Buradan Ulaşabilirsiniz!

Kendiniz gibi keyifli bir Ekim geçirmeniz dileğiyle. Yeni yazılarda, etkinliklerde, festivallerde ve 6. Engelsiz Filmler Festivali’nde görüşmek dileğiyle. Eğlenceli Tarafta Kalmayı Unutmayın!

Peki Yazı Sonrası, Festival Öncesi Mini Bir Gezintiye Ne Dersiniz?

Festival İletişim Bilgileri | Site | Facebook | Instagram | Twitter

<span class="reading-mode-buttons"></span>Engelleri Kaldıran | 6. Engelsiz Filmler Festivali<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.