Ankara’da yaşadığım üniversite yıllarımda başlayan Doğu Ekspresi akımından ben de etkilenmiştim ve uzun yıllar hep Kars’a gitmek istedim. Aslında tren yolculuğundan ziyade karlı Kars sokaklarında usul usul dolanmak, donmuş Çıldır Gölü’nün üzerinde yürümek ve Ani Harabeleri’ni ziyaret etmek istiyordum. Dileğimi 2025 yılının son günlerinde gerçekleştirdim. Kars’a tek başıma ve uçakla gittim, yanımda Orhan Pamuk’un Kar romanı vardı. Şehir, hep hayal ettiğim ve romanı okurken gözümde canlandırdığım gibiydi, ikinci günümden itibaren bembeyazdı. İşte Kars’ta geçirdiğim günlerden notlarım.

Soluk sarı ışıklar altında bembeyaz bir şehir

Soluk sarı ışıklar, Orhan Pamuk’un Kars sokaklarını betimlemek için Kar romanında sık sık kullandığı bir ifade. Usul usul yağan karın altında şehrin sokaklarında uzun uzun yürüdüm. Rus döneminden kalmış, sayısı bir elin parmaklarını geçmeyen Baltık mimarisinden binaların bulunduğu sokak, soluk sarı ışıklar altında terk edilmiş gibi duruyordu. Bugün Defterdarlık, eski vali konağı, il sağlık müdürlüğü olarak kullanılan bu binalar, Tarihi Kimliğiyle Kars Kenti Projesi kapsamında restore edilmiş ve dokularının korunması sağlanmış.

Yürüyüşlerime verdiğim molalarda Kars mutfağından iç ısıtan yemekler yiyip, çayhanelerde salep ve çay içtim. Hanımeli Kars Mutfağı ilk günümde lezzeti ve misafirperverliğiyle gönlümü çalınca, ikinci günümde de soluğu burada aldım. Hanımeli’nde şifa niyetine bol otlu ve bakliyatlı evelik aşı ve hangel yediklerim arasında favorilerim oldu. Kars usulü Hangel, Türk mutfağında düz hamurun, yoğurt, tereyağı ve baharatlarla ne kadar güzelleştirilebileceğini ispatlayan bir yemek. Yemek bitiminde yeriniz kalırsa Kars’ın umaç helvası da denemeye değer. Akşam yemeğinden sonra şehre çöken soğuktan, Kazım Paşa Çay Evi‘nde kalorifer kıyısında günlük sütle yapılan saleple kitap okuyarak kaçtım. Kars’ın kaz yemeği de epey meşhur, aklınızda olsun.

Kars esnafı güleryüzlü, konuşkan ve misafirperver. Peynir dükkanlarında şehrin coğrafi işaretli, birbirinden leziz peynirlerinin tadına baktım. Eve Kars gravyeri, eski kaşar ve göbek kaşarı aldım. Gravyer peynir tabaklarına, eski kaşar makarnalara, göbek kaşarı da güzel eridiği için tostlara çok yakışıyormuş. Şehirde adım başı peynir dükkanı, Malakan Peynircilik ve Aydar Ticaret bana önerilenler.

Rus İmparatorluğu’ndan kalmış Fethiye Camii (önceden Aleksandr Nevski Kilisesi) ve 10. yüzyılda inşa edilmiş Kümbet Camii (önceden Havariler Kilisesi), Kars’ta görmeden geçilmemesi diğer gereken yerlerden.

 

“Yüksek lambaların soluk sarı ışığı ve yağan karın altında dünyanın bu köşesinin her şeyden uzaklığını ve inanılmaz ıssızlığını öylesine güçle hissetti ki, içinde Allah düşüncesi belirdi.”

Çıldır Gölü ve Ani Harabeleri

Kars küçük bir şehir, görülecek yerleri birkaç saatte bitirebilirsiniz. Ancak buraya kadar gelmişken UNESCO Dünya Miras Listesi’ndeki Ani Harabeleri ve Ardahan’daki Çıldır Gölü’nü görmeden dönmek olmaz. Buraları, Kars’tan katıldığım günübirlik bir turla gezdim. Ani Harabeleri, hiçliğin ortasında ve oralarda bir zamanlar hayat olduğuna inanmak zor. Ermenistan sınırı gözle görülecek kadar yakın. MüzeKart ile yapılacak güzel şeylerden. Ani Harabeleri’nin yalnız atmosferinden çıkıp rotayı Ardahan’a çevirdiğimizde, bir masal gibi güzel tamamen donmuş Çıldır Gölü’ndeyiz. Beyazdan gözümün kamaştıran donmuş Çıldır’da yürümek, Türkiye’de yaptığım en güzel şeylerden biriydi.

“İkisi uzun bir süre karı seyrettiler ve bunu vakitleri olan ve hayata aldırmayan insanlar gibi yaptılar.”

Nadir bir kar cinsi

Kars’a düşen kar, dünyada nadir bulunan bir cinsmiş. Buz kristallerinin birleşip altıgen şeklini almasıyla oluşan kristal kar, Sarıkamış’ı kayak için epey elverişli bir hale getiriyormuş. Karın cinsi bir yana, gökten pudra döküyorlarmış gibi yağan bir kar hayatımda hiç görmemiştim. Yarın okul tatil olacakmış gibi bir mutluluk verdi bana o karı seyretmek.

Seyahatimde bana eşlik eden Kar ise kolay bir okuma değildi. Politik, karanlık, tartışmalı ve depresif. Yine de Orhan Pamuk’un ana dilimde yazmasını bir ayrıcalık olarak görüyor ve yazdıklarını keyifle okuyorum.

Kars’tan Ankara’ya dönüşüm, uçuşumun toplamda 6 saat yoğun kar yağışı sebebiyle gecikme yaptıktan sonra iptal edilmesi üzerine toplamda 24 saat sürdü. Vakit kazanmak için uçakla gitmiştim, Doğu Ekspresi ile dönmüş kadar oldum. Olacağı varmış! Şehirdeki son günüm, romandaki Ka gibi hissetmeme sebep oldu, şehirde kısılıp kalmıştım. Kars’tan çantamda gravyer ve eski kaşar peyniri, aklımda ise Kar romanındaki şu satırlarla döndüm:

“Sanki burası herkesin unuttuğu bir yerdi ve kar sessizce dünyanın sonuna yağıyordu.”

Tıpkı Kar gibi, şehrin romanda yaşayan bir karakter olduğu bir başka eser Napoli Romanları.