1. Sincan

Ankara’nın batı gelişme aksı üzerinde yer alan diğer bir ilçe olan Sincan, konut alanları dışında çalışma alanlarının gelişimiyle de öne çıkmaktadır. Organize Sanayi Bölgelerinin hızlı gelişimi yanında Temelli‘ye kadar uzanan bölgedeki gayrimenkul piyasasının hareketliliği önemli bir dinamik yaratmıştır. Ancak, bu gelişmelerin ilçenin merkezi ve etrafındaki nüfus açısından henüz görünür bir katkı oluşturamadığı görülmektedir. Yapılan araştırmalara göre Ankara kent nüfusu içerisinde dış etkilere en fazla kapalı ve kendi kentsel toplumsal yapısı ile hareket eden ilçe Sincan ilçesi olarak görünmektedir. İlçede etnik ve hemşehrilik bağlarının toplumsal ilişkilerde hâlâ çok önemli bir etkisinin olduğu söylenebilir. Bu durum konut fiyatlarından yaşam maliyetlerine kadar yansımaktadır. Ankara’da yaşam maliyetlerinin göreli olarak en düşük olduğu ilçenin Sincan olduğu söylenebilir. Eğitim ve gelir düzeyi diğer ilçelere göre oldukça düşük olan ilçede çalışanların önemli bir kısmının Etimesgut ve Çayyolu gibi konut alanlarında hizmet sektöründe ve sanayi bölgelerinde vasıfsız işçi olarak çalıştığı bilinmektedir. Son yıllarda metro hatlarının açılması, kent için taşıt yollarının çeşitlenmesi sağlanmışsa da ilçenin genel durumunun fazla değişmediği görülmektedir.

Sincan ilçesinin Ankara kent bütününde ayrıksı ve kopuk bir görünüm sergilemesi bir yanıyla ilçeye kendine özgü bir kimlik kazandırmakla birlikte bir yanıyla da ilçeyi marjinal bir konumda tutmaktadır. Sincan ilçesinin kentsel mekân kalitesinin artması için kentsel kimliğin geliştirilmesi ve Ankara metropoliten alanında özgün bir yere taşınması gerekmektedir. Bunun için istihdam olanaklarının geliştirilmesi, ilçede yaşayanların meslek ve istihdam olanaklarının gelişen sanayi bölgeleri ile birlikte ele alınması ve kentsel kamusal alanların geliştirilmesi gerekmektedir. Siyasi açıdan Sincan’ın Ankara kent bütünü içerisindeki olanakları kullanmasını ve kimliğinin geliştirilmesini sağlayacak olan söylemlerin etnik ve hemşehrilik bağları üstünde bir anlamla geliştirilebilmesi durumunda farklı alternatiflerin gelişebilmesi mümkün olabilir.

2. Gölbaşı

Ankara’nın merkezinde olmasında rağmen hala kırsal niteliğini koruyan, Ankara’nın doğal akarsu ve göllerini bünyesinde barındıran Gölbaşı ilçesi Ankara metropoliten alanı içerisinde sayfiye niteliğini koruyan bir ilçe görünümündedir. Yerleşik nüfusun eğitim ve gelir düzeyinin çok düşük olması, tarımsal üretimin hala devam etmesi yanında, ilçeye Ankara’nın üst gelir gruplarının villa türü yerleşimlerle taşınmaya başlaması, ilçe sınırları içerisinde çok büyük toplu konut alanlarının planlanmaya başlaması ve İncek gibi bölgelerde çok hızlı bir yapılaşma sürecinin devam etmesi Gölbaşı ilçesini ciddi içsel sorunları olan bir ilçe haline getirmektedir. Mevcut nüfusun tarımsal üretimi yavaş yavaş terk etmesi ve gayrimenkul fiyatlarının hızlı artışı ilçede yerliler ve dışarıdan gelen nüfus arasında gerilim alanları yaratmaktadır. Konya Yolunun ilçeyi ikiye bölmesi geçmişte önemli bir sorun olarak görülmekteyken yakın gelecekte Konya Yolunun bir kısmının yer altına alınması ile birlikte ilçenin transit bir geçiş noktası haline gelecek olması ve Ankara’ya güneyden giriş kapısı niteliğinin yitirilmesi kaygıları da dile getirilmektedir. Yine Mogan Gölü’nün temizliği çalışmaları sonrasında gölde yapılacak turizm faaliyetlerinin ve tesislerinin ilçe nüfusuna ne tür bir katkıda bulunabileceği de tartışmalar arasında yer almaktadır. Siyasi açıdan ilçede yerleşik nüfusun yapılan yatırımlardan nasıl faydalanacağı ve marjinalleşmeden nasıl korunacağı önemli bir sorun alanı olarak görünmektedir. Bu anlamda eğitim ve istihdam politikaları da yerel siyasetin önemli tartışmaları arasında görünmektedir.

3. Pursaklar

1990’lı yıllarda Bulgaristan’dan göç eden soydaşlarımız için yapılan toplu konutlar ile gelişimi hızlanan 2000’li yıllardan itibaren de Ankara’nın kuzey aksında önemli bir gelişim alan haline gelen Pursaklar ilçesi, toplu konut projeleri ve Karacaören bölgesindeki kentsel gelişim alanıyla, Esenboğa Havalimanı’nın ve son olarak Yıldırım Beyazıt Üniversitesi kampüsünün gelişimiyle önemli ilçelerden birisi haline gelmiştir. Nüfusu hızla artan ilçede yapılaşmanın da çok hızlı bir şekilde arttığı görülmektedir. Ankara’nın önemli projeleri arasında yer alan fuar alanı, Kuzey terminali gibi projelerin belirsizliğini koruması, ilçenin dört bir tarafını saran çevre yolu, havalimanı yolu gibi ulaşım akslarının ilçeyi parçalaması ve erişimi sorunlu hale getirmesi önemli sorunlar arasında görülmektedir. Oto galerilerinin havalimanı yakınına taşınmasına rağmen bölgede iş ve istihdam alanlarının sınırlılığı da önemli bir sorun alanı olarak görülmektedir. Nüfusun genç oranının çok yüksek, doğurganlık oranının Ankara ortalamasının üzerinde olduğu ilçede, derslik başına düşen öğrenci sayılarının çok yüksek olduğu ve kamu hizmetlerine erişimde sorunlar yaşandığı görülmektedir. Havalimanı metrosunun yapılması ile birlikte ilçenin erişilebilirliğinin de artabileceği düşünülmektedir. İlçedeki yerel yönetim kullandığı sloganlar ve farklı yaklaşımı ile ilçede yaşayanların ilçeyi benimseme düzeyini arttırmaya çalışmaktadır. Ancak, bu çabaların ilçede bir Pursaklar kimliği oluşturmak için yeterli olmadığı görülmektedir. Siyasi açıdan ilçedeki yaşamın bütünlüğünün sağlanmasına yönelik ulaşım düzenlemelerinin yapılması ve ilçede istihdama katkıda bulunacak çalışma alanlarının oluşturulması önemli görünmektedir.

4. Elmadağ

Ankara metropoliten alanının güney doğusunda yer alan Elmadağ İlçesi, Ankara’nın tarımsal karakteristiği kısmen devam eden, Elmadağ’da yer alan tesislerle belirli düzeyde turistik faaliyet potansiyeli bulunan bir yerleşimdir. Nüfus gelişimi durağan görünen ilçede yaş ortalamasının da giderek arttığı görülmektedir. Mevcut turizm potansiyelinin beklenen düzeyde kullanılamaması, ilçenin kentsel gelişim akslarından uzaklığı gibi unsurlar sebebiyle iş ve istihdam sorunlarının yaşandığı görülmektedir. Altyapı açısından da sorunlar yaşanan ilçede ilçenin kırsal niteliğine uygun iş ve istihdam alanlarının açılması ve erişilebilirlik sorunlarının aşılması önemli görünmektedir. Siyasi açıdan seçim tartışmalarının bu çerçevede gerçekleşeceği öngörülebilir.

5. Ankara’nın Çevre İlçeleri

Özellikle büyükşehir belediyesi sınırlarının tüm ile genişletildiği ilk seçim olan 2014 yerel seçimlerinden sonra tamamı büyükşehir sınırları içerisine giren Ankara’nın çevre ilçeleri nüfus ve sosyoekonomik yapı olarak iki kategoride incelenebilir. Birinci kategoride Ankara’nın kuzey ve batısında yer alan, kısmen turizm, tarımsal üretim ve Ankara’nın gelişim sürecinin etkisiyle gelişim süreci devam eden bir dizi ilçe bulunmaktadır. Bunlar arasında Polatlı, Beypazarı, Kızılcahamam gibi ilçeleri saymak mümkündür. Diğer taraftan Ankara’nın güney ve doğusunda yer alan, ağırlıklı olarak tarımsal üretimde ihtisaslaşmış ancak, nüfusu göç veren Şereflikoçhisar, Evren, Bala gibi diğer bir grup ilçe de bulunmaktadır. Bu iki kategoride bulunan tüm ilçelerde giderek yaş ortalamalarının yükseldiği ve yaşlanmanın arttığı görülmektedir. İlk etapta büyükşehir belediyesi sınırları içine girilmesinden kaynaklı çeşitli hizmetlere kavuşan çevre ilçelerde zaman geçtikçe çeşitli bürokratik işler için merkeze gelme zorunluluğu, yaşam maliyetlerinin artması ve yerel kaynakların kullanımına Ankara merkezden müdahalelerin artması sebepleriyle hoşnutsuzluklar artmaya başlamıştır. Bu ilçelerin tamamında kırsal yaşam kültürünün yozlaşması ve gelişme baskılarıyla karşı karşıya kalması yanında genç nüfusun göçü sebebiyle ekonomik faaliyetlerin beklenen ölçüde gelişmemesi ve yavaşlaması sorunları yaşanmaktadır. Siyasi açıdan Ankara’nın il bütününü gözeten bir planlama ile tüm çevre ilçelerin ekonomik dinamiklerinin geliştirilmesi ve genç nüfusun mesleki becerilerinin arttırılarak geri döndürülmesi yaklaşımlarına önem verilmesi gerektiği görülmektedir.

I.Bölüm: Çankaya, Keçiören, Yenimahalle:  9 Kasım

II. Bölüm: Mamak, Altındağ, Etimesgut: 16 Kasım

Kapak Görseli:Gölbaşı Ömer Ünlü (Düzenlenmiştir)

<span class="reading-mode-buttons"></span>Yerel Seçimlerde Ankara ve İlçelerinin Kentsel Şifreleri III: Sincan, Gölbaşı, Pursaklar, Elmadağ<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

1.Mamak

Nüfus büyüklüğü açısından Ankara’nın dördüncü büyük ilçesi konumunda bulunan Mamak ilçesi kilometrekareye düşen kişi sayısı  bakımından Ankara’nın en yoğun ilçesi konumundadır. Nüfusun diğer merkez ilçelere göre gelir ve eğitim düzeyinin daha düşük, yaş ortalamasının da daha genç olması Mamak’ı diğer ilçelerin yanında farklı bir konuma taşımaktadır. Benzer konumdaki diğer bazı ilçelerde nüfus durağanlaşırken Mamak ilçesinde nüfusun artış eğiliminin sürmekte olduğu görülmektedir. Göreli olarak genç, temel olarak eğitim ve istihdam sorunları yaşayan ilçenin bu sorunlarının giderilmesi için en önemli engel, ilçede çalışma alanlarının kısıtlılığıdır. Çoğunlukla ilçe içinde ve dışındaki AVM ve hizmet sektöründe yüksek vasıflı olmayan mavi ve beyaz yakalı çalışanların ve belli bir memur kitlesinin yaşadığı Mamak’ta sosyo-ekonomik olarak artan nüfusun ihtiyaçlarının karşılanabileceği bir kentsel ekonomik dinamiğin oluşturulması gerekmektedir. Ankara’nın doğu ve güneydoğusunda konumlanmış olan ilçenin tarımsal üretim ve küçük ölçekli sanayi yatırımlarına da ihtiyaç duyduğu görülmektedir.

Ağırlıklı olarak eski gecekondu alanlarının piyasa mekanizması ile dönüşümü sonucunda mekânsal yapısı oluşan Mamak’ın kendi içerisinde farklı parçalardan oluştuğu söylenebilir. İlçenin çok önemli bir kısmı 1990’lı yıllarda küçük müteahhitler eliyle apartmanlaşmış gecekondulardan oluşmaktadır. Bunun dışında, 2000’li yıllardan sonra yine müteahhitler eliyle ancak aşırı yoğun apartmanlaşma ile ortaya çıkmış diğer bir kesim olduğu görülmektedir. Son yıllarda Samsun Yolu kenarındaki gecekonduların dönüştürülmesi için çok büyük bir kentsel dönüşüm projesi uygulanmaktadır. Bu kentsel dönüşüm projesi sayısı on binlerce yeni konutun site nizamı içerisinde bu bölgede ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Son olarak Çankaya-Mamak hattını birbirine bağlayan çevre yolunun da etkisiyle Nato Yolu ve Tuzluçayır’ın çevre yolu ile kesiştiği noktada yeni lüks konut sitelerinin ve AVM’lerin ortaya çıktığı görülmektedir. Tüm bu farklılıklar çok ciddi ulaşım ve altyapı sorunları ile birlikte yaşanmaktadır. İklim değişikliğinin etkilerini de en ciddi şekilde hisseden ilçe, zorlu coğrafi yapısıyla Mamak olmuştur.

Çok ilginç bir mekânsal çeşitliliği, siyasal ve etnik çeşitlilikle bir arada barındıran Mamak ilçesinde son yıllarda kamusal alanların miktarını arttırma yönünde önemli çabaların bulunduğu da gözlemlenmektedir. Ancak, ilçenin Ankara bütünü dikkate alındığında üzerine yapışmış görünen “Gecekondu İlçesi” tanımı, ilçede yaşayanların ortak bir kentsel kimlik etrafında bir araya gelmesini zorlaştırmaktadır. İlçedeki mekânsal parçalanmışlık ve coğrafi zorluklar da bu durumu derinleştirmektedir. Siyasi açıdan bakıldığında ilçenin Ankara bütünü ile ilişkisini güçlendirecek ulaşım çözümleri, altyapı yatırımları ve üretime yönelik istihdam politikaları ile birlikte ele alınması, bu ele alışta Mamak’ın yaşanabilir bir yerleşim alanı olarak algılanmasının sağlanması önem kazanmaktadır. Bu tür bir yaklaşımın Mamak ilçesinin kentsel kimliğinin değişmesine ve ilçenin tarihsel birikimini kaybetmeden var olmasına katkıda bulunarak söylemleştirilmesi önem taşımaktadır.

2. Altındağ:

Altındağ ilçesi hem Ankara’nın mekânsal çeşitliliği en fazla hem de sosyo-ekonomik yapısı en karmaşık ilçesi olarak öne çıkmaktadır. Sanayi, tarihi kent dokusu, gecekondu, geleneksel kent merkezi gibi çok farklı işlevleri bünyesinde barındıran Altındağ ilçesi aynı zamanda Ankara’nın gelir ve eğitim düzeyi  en düşük ilçeleri arasında yer almaktadır. Ankara’nın en eski gecekondularının bulunduğu, Ankara’ya göç edenlerin ilk durakları arasında yer alan Altındağ ilçesi geçen zaman içerisinde kentsel dönüşüm projeleri ve tarihi kent merkezi canlandırma projeleriyle bu niteliğini değiştirmeye çalışmaktadır. Ancak, nüfusun artmaması ve durağan hale gelmesi, başta Suriye olmak üzere uluslararası ve Türkiye içi göçmenlerin ilçede yer seçmesi, gelir düzeyinin artmaması gibi sebeplerle ilçenin önemli sosyo-ekonomik sorunları bulunmaktadır. Ayrıca, Siteler gibi önemli bir üretim merkezinin ve Ulus Tarihi Kent Merkezi’nin yanlış planlama yaklaşımlarıyla geleceğe güçlü bir şekilde taşınamaması, ilçenin istihdam kapasitesini ve ekonomik gelişimini olumsuz etkilemektedir.

Altındağ ilçesi bünyesinde tüm Ankara’yı ilgilendiren önemli değerler ve kent parçaları içermektedir. Ulus Tarihi Kent Merkezi bir geleneksel merkez olarak hem cumhuriyet dönemi mimari mirası hem de geleneksel Ankara esnaf kültürünü içermektedir. Ancak, uzun yıllardır Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirileceği söylenen tarihi kent dönüşüm projelerinin belirsizliğinin yarattığı olumsuz etki ve cumhuriyet dönemi mimarlık mirasına verilen zararlar Ulus’un Altındağ için önemli bir ekonomik açılım alanı olmasının önüne geçmiştir. Ankara Kalesi ve Hamamönü olarak adlandırılan tarihi alanlarda ise yapılan uygulamalar turistik bir gelişme sağlamışsa da bu alanlarda yaşayanların alanı terk etmeleri sonrasında Altındağ’da yaşayan nüfus için bu tür alanların potansiyeli gerektiği gibi kullanılamamaktadır. Sitelerdeki mobilya üretiminin dünya standartlarında verimli üretime geçmesi için de yıllardır çaba olmasına rağmen beklenen gelişme sağlanamamıştır. Gecekondudan kentsel dönüşümle oluşan çevreler fiziki olarak iyileşmiştir. Ancak, yapılan araştırmalar mahalle kültürü ve toplumsal ilişkilerde çözülme yaşanan yerler olduğunu göstermektedir. Öte yandan Suriyeli göçmenler sorununun en derinden yaşayan ilçe de Altındağ’dır. Tüm bu örnekler, Altındağ’daki kentsel çeşitliliğin önemli potansiyeller yanı sıra önemli sorunlara da gebe olduğunu göstermektedir.

Altındağ ilçesinin temel sorununun kent bütününün tümünü ilgilendiren kent parçaları ve kentsel işlevlere yapılan müdahaleler olduğu söylenebilir. Kentin bütününü ilgilendiren tarihi kent merkezi gibi alanlara yapılan müdahaleler o alanı belki kentin bütünü için iyileştirebilmekte ancak, Altındağ’da yaşayanlar için ötekileştirici ve yabancılaştırıcı etkiler yaratabilmektedir. Bunun sonucunda ilçenin potansiyeli ilçede yaşayanlardan çok başkaları için faydaya dönüşebilmektedir. Bu sebeple siyasal açıdan Altındağ ilçesinde kentsel mekanda gerçekleştirilen proje ve stratejilerin Altındağ’da yaşayanlar için faydaya dönüşmesi meselesinin söylemleştirilmesi önem taşımaktadır. Ayrıca, ilçeye çeşitli sebeplerle yapılacak müdahalelerin ilçenin bütününü gözetecek bütüncül bir yaklaşımla gerçekleştirilmesi için de adımlar atılması önemli görünmektedir.

3. Etimesgut:

Ankara’nın merkez ilçeleri arasında son beş yılda nüfusu en hızlı gelişen ilçe olan Etimesgut, ilk yerleşim yeri olan Ahi Mesut yerleşimi dışında günümüzde İstanbul Yolunun güneyinde ve Eskişehir Yolunun kuzey ve güneyinde kalan yeni yerleşim alanlarıyla da önemli bir kentsel gelişme odağı haline gelmiştir. Ankaralı beyaz yakalı çalışan ailelerin yeni yerleşim alanlarından birisi haline gelen Etimesgut ilçesi özellikle orta sınıf ailelerin site yaşamını tercih ettikleri yaşam alanlarından birisidir. Toplu Konut İdaresinin 1990’lı yıllarda Eryaman çevresinde inşa ettiği toplu konut alanlarının dışında ilerleyen yıllarda Yapracık, Ballıkuyumcu gibi bölgelerde de ortaya çıkmaya başlayan yoğun yapılaşmaların ve sitelerin de ilçenin gelişim sürecine dahil olduğu görülmektedir. Günümüzde Etimesgut ilçesi Bağlıca gibi gelişim alanlarıyla alt orta gelir grubundan üst gelir grubuna kadar pek çok toplum kesiminin müstakil ev ve site yaşamıyla buluştuğu bir ilçe konumundadır.

İlçenin hızlı gelişimi sonrasında bazı temel sorunlarla karşılaştığı görülmektedir. Bunlardan birincisi ilçenin güçlü merkez ve iş alanı gelişiminin zayıf kalmasıdır. Genellikle Etimesgut’ta yaşayan eğitimli ve gelir durumu iyi çalışanlar İstanbul ve Eskişehir Yolunu kullanarak kentin çeşitli çalışma alanlarında hayatlarını kazanmaktadırlar. Bu sebeple Etimesgut’un geleneksel merkezinin yeterince gelişmediği, ilçenin merkez işlevlerini AVM’lerin ve belediyenin inşa ettiği çeşitli tesislerin sağladığı görülmektedir. Ancak, bunun dışındaki ağırlıklı olarak site yaşamı şeklinde görünür hale gelen kentsel yaşamın mekânsal olarak kopuk ve parçalı bir yapı oluşturduğu, önemli ulaşım sorunları yaşadığı bilinmektedir. Bu sorunların çözülmesi için ilçenin Ankara’nın gelişim aksındaki kentsel gelişim sürecinin planlı bir şekilde ele alınması gerekmektedir.

İlçenin kentsel gelişimdeki bu parçalı ve kopuk yapısı, Etimesgut’un kentsel gelişiminde yapısal ulaşım ve altyapı yatırımlarına ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Zıhlı Birliklerin taşınması sonrasında ortaya çıkan arazinin ilçenin bu ihtiyaçlarının giderilmesi için kullanılması bir fırsat olarak görülebilir. Ancak bu fırsat iyi değerlendirilmezse, otomobil odaklı ulaşım sisteminin giderek daha sorunlu hale getirdiği ana yollardan erişimi güçlenen ilçede gelişim sürecinin ileriki yıllarda kesintiye uğrayabileceği söylenebilir. Bir taraftan Çayyolu ve Yaşamkent gibi yüksek gelirli yaşam alanlarına alternatif bir orta sınıf yaşam alanı olarak tanımlanabilecek olan Etimesgut’un yaşanabilirlik paydasında farklı orta sınıf kesimlerini buluşturabilmesi zorunluluğu da ortaya çıkmaktadır. Siyasi açıdan, Etimesgut ilçesinin geleceğinin daha yaşanabilir kılınması için yapılacak yapısal ulaşım ve altyapı projelerinin, göreli olarak daha az maliyetli ve prestijli gelişim alanlarının oluşumunu destekleyebileceği söylenebilir. Bu tür bir yaklaşım aynı zamanda Etimesgut’ta yaşayanların ortak bir kimlik ve vizyon etrafında bir araya gelmelerini de sağlayabilir.

I. Bölüm: Çankaya, Keçiören, Yenimahalle:  9 Kasım

III. Bölüm: Sincan, Gölbaşı, Pursaklar, Elmadağ: 23 Kasım.

Kapak Görseli: Borya (Düzenlenmiştir)

<span class="reading-mode-buttons"></span>Yerel Seçimlerde Ankara ve İlçelerinin Kentsel Şifreleri II: Mamak, Altındağ, Etimesgut<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Atılım Üniversitesi bünyesinde “Kamusal Akıl Stüdyosu” Programında 2010 yılından beri bu amaçla Ankara’daki yerel yönetimleri inceliyor ve monografiler hazırlıyoruz. VEKAM’ın çıkardığı Ankara Araştırmaları Dergisi’nde bir kısmı yayımlanan bu monografilerde Ankara’nın bütününün ve ilçelerinin kentsel dinamikleri incelenmekte ve geleceğe ilişkin öngörülerde bulunmaktayız. Bu değerlendirmelerde, dikkate alınması gereken en kritik konular ortaya konmaktadır. Salt siyasi öngörüler değil pek çok açıdan yerel yönetimleri inceleyip resmini çekmeye çalıştığımız bu araştırmalarla yerel yönetimlere ilişkin daha bütünlüklü bir kavrayış elde etmeye çalışıyoruz. Bu yerel seçimler öncesinde de elde ettiğimiz verilerden yararlanarak “kim aday olsa kazanır” türü yüzeysel değerlendirmelerin dışında daha derinlikli bir ele alışı ortaya koymak, seçim süreçlerindeki tartışmalara katkıda bulunmak amacıyla Ankara’nın ilçelerini ve bütününü yapısal bir analize tabi tutmaya çalıştık. Bu analizin en azından bundan sonraki yerel seçimlerde siyasi süreçleri zenginleştireceğini umuyoruz.

1. Ankara Kent Bütünü:

Yeni Büyükşehir Yasası sonrasında hizmet alanı 24 bin kilometrekareye ulaşarak 3 katına çıkan Ankara’nın temel sorunlarından birincisi merkez ve çevre ilçe ayrışması olarak ortaya konabilir. Merkez ve çevre ilçeler arasındaki sosyo-ekonomik uçurum Ankara’yı bölünmüş bir il konumuna sokmaktadır. Bu durum seçim sonuçlarında da izlenebilir. Kırsal alandaki ilçelere ve mahalleye dönüşen köylere götürülmeye çalışılan hizmetlerde beklentilerin karşılanamaması, ekonomik gelişme konusunda harcanan çabaların sonuç vermemesi önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Öte yandan merkez ilçelerde yapılan yoğun yatırımların yerleşimlerdeki yapısal sorunlara çözüm getirmemesi de diğer bir sorun alanı olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu ayrışmanın giderilmesi için ikinci olarak bir planlama sorunu olduğu gözlemlenmektedir. İl bazında yatırım ve imar konusundaki planlamaların etkili ve sonuç verici nitelikte olmaması, halkın ve sivil toplumun katılımı konusunda zayıf kalması Ankara ili için bir gelecek öngörüsü sorununu gündeme taşımaktadır. Bu gelecek öngörüsü sorunu da Ankara’nın vizyonu tartışması ile bir arada görünür hale gelmektedir. Özellikle Başkan Gökçek sonrası dönemde kentin kimliğinin ve vizyonunun ne olacağı konusunda ciddi bir boşluk ve beklenti olduğu görülmektedir. Bu beklentiyi karşılayacak ikna edici ve her kesime hitap edebilecek bir söylemin üretilmesi önem taşımaktadır. Sıradan insan için Ankara’da yaşamanın anlamının ikna edici bir şekilde ortaya konması gerekmektedir.

Böylesi bir söylemin Ankara’nın yükselen ve geçmişten gelen sorunlarını dikkate alması da büyük önem taşımaktadır. Bu sorunlar arasında çöküntüleşen kent merkezleri, tarihi kentsel mirasın gerektiği gibi korunamaması, kentsel kamusal mekanların azalması, otomobil odaklı ulaşım politikasının sürdürülemez hale gelmesi ve toplu taşıma sisteminin yetersizlikleri, mevcut altyapının iklim değişikliği karşısında yetersizliği, ihtiyaç fazlası konut ve ofis üretiminin kente verdiği zarar, kentte sosyal ve kültürel faaliyetlerin yetersizliği, kentteki üniversitelerin birikiminin kullanılamaması ve kentte karar verme süreçlerine katılım ve iş birliği konularında çok ciddi yetersizliklerin yaşanması gibi pek çok konu sayılabilir.

Bu unsurların etkisi altında Ankara bütününde sıradan vatandaşın gündelik hayatında genel bir hoşnutsuzluk içerisinde olduğu ve hoşnutsuzluğun kaynağının pek çok sebebinin bulunduğu görülmektedir. Büyükşehir açısından bu hoşnutsuzlukların doğru tespiti ve seçim vizyonunda doğru konumlandırılması seçim sonuçlarında etkili olma potansiyeline sahiptir.

2. Çankaya

Ankara’nı kalbi konumunda bulunan Çankaya ilçesi nüfus ve sosyo-ekonomik yapı açısından belki de Ankara’nın en zorlu ilçesi durumundadır. Gündüz nüfusu gece nüfusunun 2 katının üzerine çıkan, merkezi iş alanlarını bünyesinde barındıran, Ankara’nın iş ve istihdam merkezi konumundaki Çankaya ilçesi bu zorlu durumu derinden yaşamaktadır. Yerleşik nüfusu gelir ve eğitimi yüksek olsa da giderek yaşlanan bir portre çizerken, sunulan hizmetleri nüfusun bu özelliklerini dikkate alarak verebilmek ama aynı zamanda da gündüz vakti Ankara’nın çeşitli ilçelerinden gelen nüfusun ihtiyaçlarını karşılayabilmek büyük önem taşımaktadır.

Ağırlıklı olarak Ankara’nın güneyin boyunca uzanan Çankaya’da mevcut yaşam alanlarındaki yerleşilebilir boş alanın azlığı, Çayyolu gibi yeni yerleşim alanlarındaki aşırı yoğun yeni yapılaşmalar, gayrimenkul fiyatlarının aşırı yüksekliği, mevcut konut stokunun bir kısmının ciddi şekilde yıpranmış olması, yeni yapılaşmanın aşırı yoğunluğu gibi sorunlar da yapısal dönüşümleri engellememektedir. Büyük çaplı projelere girişilebilmesi içinse büyükşehir ölçeğinde bir yaklaşımın gerekliliği görülmektedir. Bu da siyasi ve yönetsel açıdan iş birliğini ve eşgüdümü gerekli kılmaktadır. Ancak, bugüne kadar bu tür ortak çalışmalara henüz rastlanamamaktadır.

Ankara’nın kalbi ve omurgası niteliğindeki Çankaya ilçesinde mevcut değerleri geliştirecek ve bir sistem çerçevesinde yaygınlaştıracak ulaşım, kamusal alan, mahalle odaklı katılım ve dönüşüm projelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu projelerin en önemli meydan okuması da siyasi açıdan Çankaya’nın belli bir kesimin kalesi olarak algılanmasının önüne geçilerek tüm Ankara’ya örnek olan ve el uzatan bir yaklaşımla şekillendirilmesidir. Çankaya için belki de en önemli yaklaşım, ilçede var olan değerlerin sayılarının arttırılması ve bir sistem yaklaşımı içerisinde Ankara’nın tümüne erişir hale getirilebilmesidir.

3. Keçiören:

Ankara’nın en büyük diğer ilçesi olan Keçiören ilçesi kentsel dinamikler açısından bir anlamda Çankaya ilçesinin tersi bir durumda değerlendirilebilir. Ankara’nın en kalabalık ikinci ilçesi olan Keçiören, Ankara’daki yeni alt orta gelir gruplarının yaşam alanı olarak şekillenmiştir. Nüfus yapısı olarak daha genç ve eğitim düzeyi yükselme eğiliminde olan ilçe, Ankara’nın emek deposu olarak da işlev görmektedir. Bu açıdan Çankaya’nın tersine ilçenin gece nüfusu gündüz nüfusundan fazladır. Çalışma çağındaki nüfusun gündüzleri Çankaya, İstanbul Yolu ve Siteler gibi bölgelerdeki çalışma alanlarına gittikleri bilinmektedir. Bu durumda ilçenin genç ve dinamik nüfusunun istihdam ve meslek edinme ihtiyaçları, boş zamanlarını geçirebilecekleri mekanlara olan ihtiyaçları gündeme gelmektedir.

Ancak, Keçiören İlçesi, önceki yıllarda gerçekleşen çok yoğun yapılaşma sebebiyle boş alanı neredeyse yok denecek kadar az bir ilçe konumundadır. Yeni yapılan eğitim ve sağlık tesisleri ilçenin yerleşik alanının dışında erişimi güç bölgelerde konumlanmak zorundadır. Mevcut dokuyu dönüştürmek hem yapılaşma hem de topoğrafya açısından oldukça zor görünmektedir. Yeni hizmete alınan metro hattının da bekleneni vermemesi sebebiyle hala ilçenin içinde ve ilçeden Ankara’ya ucuz, konforlu ve sağlıklı ulaşımda sorunlar yaşanmaktadır.

Keçiören’in en temel sorunlarından bir diğeri de kentsel kimlikle ilgilidir. Bir dönem siyasi açıdan Çankaya’nın tam karşısında konumlandırılan ilçede, mekânsal ve yaşam biçimi olarak benimsenen ortak bir kimliğin ve yaşam biçiminin ortaya çıkmaması, gelir düzeyi artan vatandaşların Keçiören’den taşınma eğilimlerinin yüksek olması önemli bir sorun olarak görülmektedir. Keçiören’in kentsel meydan okumasının bu kimlik sorunu ve buna bağlı olarak yapılması beklenen yapısal değişiklikler olduğu söylenebilir. Geçmişinde farklı siyasi partilerin iktidara geldiği Keçiören’in Ankara kentinde farklı bir alternatif yaşam alanı olabilmesi için de gerçek anlamda katılımcı uygulamaların öne çıkması gerekliliği söylenebilir. Siyasi olarak Keçiören’in marjinal konumunu değiştirecek ve yapısal önlemlerde bunu buluşturabilecek bir yaklaşım gerekli görünmektedir.

4. Yenimahalle:

Ankara yerleşik alanı içerisinde göreli olarak geçmişi eskilere dayanan Yenimahalle ilçesi Ankara’nın kentsel gelişimi içerisinde bıçak sırtı bir noktada durmaktadır. Eski Yenimahalle konut sitesinin bulunduğu geleneksel Yenimahalle, Demetevler ve Karşıyaka civarında bulunan gecekondularla birlikte plansız oluşmuş bir Yenimahalle, sanayi bölgeleri ile birlikte İstanbul Yolu aksında gelişmeye başlayan orta sınıf konut alanları ile üçüncü bir parçadan oluştuğu düşünülebilecek olan Yenimahalle ilçesi Ankara’nın kentsel gelişimi için önemli çözüm yaklaşımları geliştirilebilecek bir potansiyel taşımaktadır. Yenimahalle nüfusu ağırlıklı olarak orta sınıf memur ve beyaz yakalı çalışanlarla sanayi bölgelerinde çalışan mavi yakalı çalışanların bir karışımı gibi görünmektedir. Gelir düzeyi göreli olarak yüksek olan bu nüfusun Yenimahalle’deki yaşam beklentileri kentsel kamusal alanların arttırılması ve ilçedeki parçalı yapının sorunlarının çözülmesi olarak tanımlanabilir. Bu yönde bazı gelişmeler olmakla birlikte, kent bütünündeki bazı gelişmeler bu sorunların aşılmasını engelleyen bazı etkiler yaratmaktadır.

Öncelikle ilçe içerisindeki sanayi bölgeleri ulaşım aksları ve Atatürk Orman Çiftliği gibi açık alanlarla bir araya bulunduğu için hizmetlerde belli bir bütünlüğün sağlanmasında sorunlar yaşanmaktadır. Son yıllarda Atatürk Orman Çiftliğinin giderek parçalanması, sanayi bölgelerinin giderek daha fazla yoğunlaşması ve sanayi işlevinden çıkarak konut ve hizmet sektörü ağırlıklı yapılanmaların oluşması ilçenin yapı yoğunluğunu arttırmaktadır. Bu işlev karmaşası içinde oluşturulan kamusal alanlar genellikle erişim ve kullanım sorunları ile karşı karşıya kalabilmektedir. Ayrıca son yıllarda yapılan kentsel dönüşüm çalışmaları sonrasında yapı yoğunluğunun aşırı artması, Demetevler gibi bölgelerin sağlıklı kentsel  yaşam alanlarına dönüştürülmesinde sorunlar yaşanması da ulaşım ve altyapı hizmetleri açısından zorlayıcı etkiler oluşturmaktadır.

Yenimahalle ilçesi içinde yaşayanlar için ayrıca bir kentsel kimlik sorunu yaşamaktadır. Ankara içerisinde belli bir tarihi ve yaşam kültürü olmakla birlikte bu kültürün olumlu yanlarının yaygınlaştırılamaması, Yenimahalle’de yaşayanlarda bir “Yenimahalle kimliği” oluşmasının önüne geçmektedir. Oluşan yeni yaşam çevrelerinin belli bir mimari ve tasarım kimliğinden yoksun ve aşırı yoğun alanlar olması, ilçenin vizyonunun Ankara içerisindeki konumlanışının belirgin olmaması yaşayanlar için Yenimahalle’yi Çankaya ve Ankara’nın gelişim alanları karşısında ikinci bir alternatif konumuna sokmaktadır. Siyasi olarak Yenimahalle’nin parçalı yapısını kuşatabilecek ve bütünleştirebilecek bütünsel yaklaşım ve projeleri vatandaşın anlayabileceği bir söylemle bütünleştirebilen, Yenimahalle kimliğinin dönüşümünü bir vizyon çerçevesi olarak ortaya koyabilen yaklaşımların önemli olacağı söylenebilir.

• Yerel Seçimlerde Ankara ve İlçelerinin kentsel Şifreleri II: Mamak, Altındağ, Etimesgut –16 Kasım.
• Yerel Seçimlerde Ankara ve İlçelerinin kentsel Şifreleri III: Sincan, Gölbaşı, Pursaklar, Elmadağ – 23 Kasım. 

Kapak görseli: Joseph Bautista (düzenlenmiştir)

<span class="reading-mode-buttons"></span>Yerel Seçimlerde Ankara ve İlçelerinin Kentsel Şifreleri I: Çankaya, Keçiören, Yenimahalle<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.