Bozkır Ankara

Ankara.
Bozkırda bir başkent. Tam 33 endemik çiçeği var.
Bilirsiniz, “endemik” terimi sadece bir yerde yetişen, bulunan çiçek, hayvan için kullanılıyor. Görüldükleri alan bir ülke, bölge veya kentin coğrafi sınırlarıyla sınırlı olabiliyor. Ankara’nın, sayısını verdiğim endemikleri çeşitli ilçelerinde, hatta onların da daracık alanlarında kalmış durumdalar.
Öylesine azlar ki, soyları tükenme tehlikesiyle karşı karşıya.
Biri, farklı.
Yeri Gölbaşı.
Sevgi çiçeği.
Veya yanardöner.
Veya Centaurea tchihatcheffii.
İçinde opera ve bale de olan bu yazı, bence masal, çiçeğe ve çiçeğe emek verenlere ithafen yazıldı.

Opera ve Baleli Masal

Evvel zaman içinde…
Memleketin birinde güzel bir göl varmış.
Bir de, gölün iki yanına sürülerini getiren iki çoban.
Biri Zeynep diğeri Mehmet.
Kız fakir. Mehmet, zengin oğlan.
Aşkları, en az, iyi bildiğimiz efsane âşıklarınki kadar
Gerisi bildik!
İstememiş zengin baba.
Buluşamamışlar bu dünyada.
Gömülmüşler Gölbaşı’nın iki kıyısına.
Çiçekler dolmuş mezarlarının etrafına…

Bolca Açarmış

Çiçek yeryüzünde başka hiçbir yerde yetişmezken, Gölbaşı’nda bolca yetişir, açarmış.
Gölbaşı’nda bir de Devlet Opera ve Balesi’nin arsası varmış. Orada da açarmış.
Kırmızıymış.
Açtı mı her yeri kırmızıya boyarmış.
Çiçeğin rengi güneşle biraz değişir gibiymiş.
Bilim insanları çokça ismi olan çiçeğe yanardöner demişler.
Çiçek, Gölbaşı’nın her yerindeymiş, hem güzel hem de bolmuş.
Hal böyle olunca bolca toplanırmış.
Hatta kent merkezinde bile, şimdilerde, bir yerde bile korumadığımız ama bolca diye soğanıyla söküp sattığımız Ankara çiğdemi gibi, demet demet satılırmış.

Hırs

Çiçek, Gölbaşı’nın hemen her yerinde demiştik ya hani?
Hırs da!
Uygun olan olmayan her yere nasıl olsa satılır düşüncesiyle bina yapma veya ekmesem de benim olsun diyerek tarla açma hırsı gibi…

Binalarla Tarlalar

Gel zaman git zaman Gölbaşı’nın merkezi binalarla, şimdilik bina dikilemeyen yerleri tarlalara dönüştürülmüş.
Çiçeklere ömrünü veren ve bence adı Anadolu Çiçeklerinin Babası olan Prof.Dr. Mecit Vural, çiçeğin nerdeyse bir tek bu arsada kaldığını görmüş;
“Aman!” demiş.
Nasıl demesin? Çiçek bitecek!
Başvurmadık yer bırakmamış.
Arsayı ilgili bakanlığa da devrettirmiş, çitle çevirtmiş. Bir de resimli ve açıklamalı bir tabela diktirmiş.
Arsa, çiçeğin korunduğu yani sığındığı tek alan olmuş.

Sadece Birkaç Çiçek!

Gel zaman git zaman, yine çiçek açma mevsimi gelmiş.
O da ne!
Görenler gözlerine inanamamış.
Masal bu ya!
Başka bir yerde açma şansı bulamayan çiçek arsada birkaç tane açmış.
Birkaç tane!
İpucu vereyim! Masalın bu kısmı da gerçek.
Doğma büyüme Gölbaşılı, çocukluğunda çiçeği Gölbaşı’nın her yerinde gören ve bence adı Sevgi Çiçeğinin Babası olan Hulusi Gürpınar (yazıdaki tüm fotoğraflar, konum ve ulaşım bilgileri ondan), o birkaç çiçeğin başına oturmuş.
Ağlamış.
“Olmaz!” demişler.
“Ya olursa!” demiş, almış o birkaç çiçeğin tohumunu.
Bahçesine ekmiş.

Ertesi Sene

Ertesi sene olmuş.
Çiçek, korunduğu alanda ve Gürpınar’ın bahçesinde açmış.
Unutmadan, Gürpınar ile aslında yöreye sivrisinek için gelen ama tanışmasının ardından çiçeğe gönlünü veren Prof.Dr. Ayşe Boşgelmez;
“Çiçeğin çok adı var!” demişler.
Benim tespit edebildiklerim; peygamber çiçeği, kırmızı peygamber çiçeği, gelin düğmesi, türbe çiçeği ve hasırcı çiçeği.
“Bundan sonra adı sevgi çiçeği olsun!” demişler.

Belediyenin Kocaman Parkı

Masal bitmedi!
Gürpınar’ın bahçesinin yanında bir yol varmış.
Yolun diğer tarafında kocaman bir park. Belediyenin.
Her yerde yok olan çiçek, sevgi gördüğü bahçede çıktıktan sonra yolun karşısındaki parkın kenarında da çıkmasın mı?
Gürpınar çıkmış Gölbaşı Belediye Başkanı’na.
Böyleyken, böyle demiş.
Başkan da kocaman parkın Gürpınar’ın bahçesine bakan tarafını çiçeğe vermiş.
O taraf, ferforje çiçek desenli demir parmaklıklı, iki taraftan kilitli, parsellere bölünmüş, ortasında mermer heykelli gen bahçesi olmuş.

Masalın Sonu?

Gökten dört elma düşmüş…
Mutlu son!
Ankara’nın 33 endemiğinden biri, sevgi çiçeği – yanardöner yok olmaktan kurtulmuş.
Her sene belediyenin gen bahçesinde düzenlediği törenlerle, törenlere katılan her yaşta insanlarla, toprakla buluşur olmuş.
Bir de Büyükşehir Belediyesi, Mogan Parkı’nda Sevgi Çiçekleri adası oluşturdu. Bu sene adaya adının veren çiçekler açmaya başladı.

Yerinde Koruma

Çiçek, bugün birkaç alanda birden, yerinde korunuyor. Bu önemli bir nokta.
Çitle çevrili.
Kuş, böcek giriyor.
Çit, bizden koruyor!

Bugün

Çiçeği bugün Gölbaşı’nda pek çok yerde ve formda görebilirsiniz.
Değirmen, tabela, marka hatta sokaktaki lamba gibi.
Geçen sene tescillendi ve coğrafi işaret belgesi aldı.

Birkaç isim daha

Kum Resim Sanatçıları Şerife ve Mustafa Kumcu çifti, karayolu köprüsünün altınını çiçekle süslemişler. Çiçeği, belediye tesislerinde isteyene kumdan yapmayı öğretiyorlar. Gönüllü.
Rahmetli Ressam Mehmet Halis Bozkurt, çiçeğin harika tablolarını bıraktı.
Heykeltıraş Prof.Dr. Mümtaz Demirkalp, andezit taşından yapmış. Gölbaşı girişinde.
Şair Ünal Yıldız, çiçeğe haftada, olmadı ayda bir tane şiir yazıyor.
Duayen Ressam Yaşar Çallı, tablosunda çiçekle Atatürk’ü buluşturmuş. Her konferansımda kullanıyorum!
Prof.Dr. Bilgehan Gülcan, Turizm Fakültesi öğrencileriyle her tohum atma törenine katılıyor.
Törene Gölbaşı’ndan ilk-orta-liseler de katılıyor. Pandemi öncesiydi, son yapılan törene Uğur Ekiz Öğretmen aldı getirdi okulunu. Batıkent’ten.
Nazmi Bilgin, Gazeteciler Cemiyeti Başkanı. Gölbaşı’ndaki Bizim Çatı’da uluslararası resim çalıştayları yapıyor. Sanatçılardan mutlaka biri, çiçeği çalışıyor.
“Bu sene de yapacağız,” demişti. Korona çıktı, soramıyorum.
Kaymakam Tülay Bilgihan ile belediye başkanları; Ramazan Şimşek, Fatih Duruay, Yakup Odabaşı ve Abdulnasır Haşnak. Benim bildiğim en az 4 belediye başkanı.
Çiçek için yapılanları hepsi hep destekledi, destekliyor.
Ve bahçıvan Mehmet Horuz. Belediye, gen bahçesinin sorumluluğunu ona vermiş.
Horuz sorumluluğu almış başının üzerine koymuş!
Mesai başlamadan çiçeklere koşuyor.
Her parselde farklı gübre deniyor.
Çiçeği, doğadaki boyunun iki katına çıkardı!
Son buluşmamızda elinde metre vardı!

Bir de öneri

Büyükşehir mi yapar Gölbaşı Belediyesi mi bilmem…
Sevenler, özel yerleri seviyor.
Paris’teki Pont des Arts, asılan aşk kilitleri yüzünden çöküyordu, kilitler söküldü.
Zeynep ile Mehmet’in mezarları ihya edilse.
Köprü de olur mu bilmem ama sevenlere özel bir yer çıkacağı kesin.
Tarihi alt yapılı, çiçekle bağlantılı.
Çökme riski de yok!

Mutlaka Yapın

Çiçek açmaya başladı.
Gidin Gölbaşı’na!
Çiçeğin bir fotoğrafını çekin.
Yaslanın arkanıza, çektiğiniz fotoğrafa bakın!
Bu yazıyı buraya kadar okuduğunuza göre göreceğiniz sadece bir çiçek olmayacak!
Masalın mutlu sonunu, hırsın yenildiğini, sevginin kazandığını da göreceksiniz.
Darısı tüm endemiklerin başına.
Adını andığım, anamadığım, tüm emek harcayanlara selamla…

Ulaşım bilgileri:

Cevdet Kara Parkı’nın üst kısmında.
Elinizle koymuş gibi bulun diye işte koordinatları: 39°47’28.8″N 32°49’49.5″E
Arabam yok diyorsanız, 195-1 numaralı Gölbaşı otobüslerine binip, Şehit Ahmet Özsoy Devlet Hastanesi durağında indiniz mi, 50 metre uzağınızda.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Sevgi Çiçeğinin Operalı, Baleli Masalı<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

1. Sincan

Ankara’nın batı gelişme aksı üzerinde yer alan diğer bir ilçe olan Sincan, konut alanları dışında çalışma alanlarının gelişimiyle de öne çıkmaktadır. Organize Sanayi Bölgelerinin hızlı gelişimi yanında Temelli‘ye kadar uzanan bölgedeki gayrimenkul piyasasının hareketliliği önemli bir dinamik yaratmıştır. Ancak, bu gelişmelerin ilçenin merkezi ve etrafındaki nüfus açısından henüz görünür bir katkı oluşturamadığı görülmektedir. Yapılan araştırmalara göre Ankara kent nüfusu içerisinde dış etkilere en fazla kapalı ve kendi kentsel toplumsal yapısı ile hareket eden ilçe Sincan ilçesi olarak görünmektedir. İlçede etnik ve hemşehrilik bağlarının toplumsal ilişkilerde hâlâ çok önemli bir etkisinin olduğu söylenebilir. Bu durum konut fiyatlarından yaşam maliyetlerine kadar yansımaktadır. Ankara’da yaşam maliyetlerinin göreli olarak en düşük olduğu ilçenin Sincan olduğu söylenebilir. Eğitim ve gelir düzeyi diğer ilçelere göre oldukça düşük olan ilçede çalışanların önemli bir kısmının Etimesgut ve Çayyolu gibi konut alanlarında hizmet sektöründe ve sanayi bölgelerinde vasıfsız işçi olarak çalıştığı bilinmektedir. Son yıllarda metro hatlarının açılması, kent için taşıt yollarının çeşitlenmesi sağlanmışsa da ilçenin genel durumunun fazla değişmediği görülmektedir.

Sincan ilçesinin Ankara kent bütününde ayrıksı ve kopuk bir görünüm sergilemesi bir yanıyla ilçeye kendine özgü bir kimlik kazandırmakla birlikte bir yanıyla da ilçeyi marjinal bir konumda tutmaktadır. Sincan ilçesinin kentsel mekân kalitesinin artması için kentsel kimliğin geliştirilmesi ve Ankara metropoliten alanında özgün bir yere taşınması gerekmektedir. Bunun için istihdam olanaklarının geliştirilmesi, ilçede yaşayanların meslek ve istihdam olanaklarının gelişen sanayi bölgeleri ile birlikte ele alınması ve kentsel kamusal alanların geliştirilmesi gerekmektedir. Siyasi açıdan Sincan’ın Ankara kent bütünü içerisindeki olanakları kullanmasını ve kimliğinin geliştirilmesini sağlayacak olan söylemlerin etnik ve hemşehrilik bağları üstünde bir anlamla geliştirilebilmesi durumunda farklı alternatiflerin gelişebilmesi mümkün olabilir.

2. Gölbaşı

Ankara’nın merkezinde olmasında rağmen hala kırsal niteliğini koruyan, Ankara’nın doğal akarsu ve göllerini bünyesinde barındıran Gölbaşı ilçesi Ankara metropoliten alanı içerisinde sayfiye niteliğini koruyan bir ilçe görünümündedir. Yerleşik nüfusun eğitim ve gelir düzeyinin çok düşük olması, tarımsal üretimin hala devam etmesi yanında, ilçeye Ankara’nın üst gelir gruplarının villa türü yerleşimlerle taşınmaya başlaması, ilçe sınırları içerisinde çok büyük toplu konut alanlarının planlanmaya başlaması ve İncek gibi bölgelerde çok hızlı bir yapılaşma sürecinin devam etmesi Gölbaşı ilçesini ciddi içsel sorunları olan bir ilçe haline getirmektedir. Mevcut nüfusun tarımsal üretimi yavaş yavaş terk etmesi ve gayrimenkul fiyatlarının hızlı artışı ilçede yerliler ve dışarıdan gelen nüfus arasında gerilim alanları yaratmaktadır. Konya Yolunun ilçeyi ikiye bölmesi geçmişte önemli bir sorun olarak görülmekteyken yakın gelecekte Konya Yolunun bir kısmının yer altına alınması ile birlikte ilçenin transit bir geçiş noktası haline gelecek olması ve Ankara’ya güneyden giriş kapısı niteliğinin yitirilmesi kaygıları da dile getirilmektedir. Yine Mogan Gölü’nün temizliği çalışmaları sonrasında gölde yapılacak turizm faaliyetlerinin ve tesislerinin ilçe nüfusuna ne tür bir katkıda bulunabileceği de tartışmalar arasında yer almaktadır. Siyasi açıdan ilçede yerleşik nüfusun yapılan yatırımlardan nasıl faydalanacağı ve marjinalleşmeden nasıl korunacağı önemli bir sorun alanı olarak görünmektedir. Bu anlamda eğitim ve istihdam politikaları da yerel siyasetin önemli tartışmaları arasında görünmektedir.

3. Pursaklar

1990’lı yıllarda Bulgaristan’dan göç eden soydaşlarımız için yapılan toplu konutlar ile gelişimi hızlanan 2000’li yıllardan itibaren de Ankara’nın kuzey aksında önemli bir gelişim alan haline gelen Pursaklar ilçesi, toplu konut projeleri ve Karacaören bölgesindeki kentsel gelişim alanıyla, Esenboğa Havalimanı’nın ve son olarak Yıldırım Beyazıt Üniversitesi kampüsünün gelişimiyle önemli ilçelerden birisi haline gelmiştir. Nüfusu hızla artan ilçede yapılaşmanın da çok hızlı bir şekilde arttığı görülmektedir. Ankara’nın önemli projeleri arasında yer alan fuar alanı, Kuzey terminali gibi projelerin belirsizliğini koruması, ilçenin dört bir tarafını saran çevre yolu, havalimanı yolu gibi ulaşım akslarının ilçeyi parçalaması ve erişimi sorunlu hale getirmesi önemli sorunlar arasında görülmektedir. Oto galerilerinin havalimanı yakınına taşınmasına rağmen bölgede iş ve istihdam alanlarının sınırlılığı da önemli bir sorun alanı olarak görülmektedir. Nüfusun genç oranının çok yüksek, doğurganlık oranının Ankara ortalamasının üzerinde olduğu ilçede, derslik başına düşen öğrenci sayılarının çok yüksek olduğu ve kamu hizmetlerine erişimde sorunlar yaşandığı görülmektedir. Havalimanı metrosunun yapılması ile birlikte ilçenin erişilebilirliğinin de artabileceği düşünülmektedir. İlçedeki yerel yönetim kullandığı sloganlar ve farklı yaklaşımı ile ilçede yaşayanların ilçeyi benimseme düzeyini arttırmaya çalışmaktadır. Ancak, bu çabaların ilçede bir Pursaklar kimliği oluşturmak için yeterli olmadığı görülmektedir. Siyasi açıdan ilçedeki yaşamın bütünlüğünün sağlanmasına yönelik ulaşım düzenlemelerinin yapılması ve ilçede istihdama katkıda bulunacak çalışma alanlarının oluşturulması önemli görünmektedir.

4. Elmadağ

Ankara metropoliten alanının güney doğusunda yer alan Elmadağ İlçesi, Ankara’nın tarımsal karakteristiği kısmen devam eden, Elmadağ’da yer alan tesislerle belirli düzeyde turistik faaliyet potansiyeli bulunan bir yerleşimdir. Nüfus gelişimi durağan görünen ilçede yaş ortalamasının da giderek arttığı görülmektedir. Mevcut turizm potansiyelinin beklenen düzeyde kullanılamaması, ilçenin kentsel gelişim akslarından uzaklığı gibi unsurlar sebebiyle iş ve istihdam sorunlarının yaşandığı görülmektedir. Altyapı açısından da sorunlar yaşanan ilçede ilçenin kırsal niteliğine uygun iş ve istihdam alanlarının açılması ve erişilebilirlik sorunlarının aşılması önemli görünmektedir. Siyasi açıdan seçim tartışmalarının bu çerçevede gerçekleşeceği öngörülebilir.

5. Ankara’nın Çevre İlçeleri

Özellikle büyükşehir belediyesi sınırlarının tüm ile genişletildiği ilk seçim olan 2014 yerel seçimlerinden sonra tamamı büyükşehir sınırları içerisine giren Ankara’nın çevre ilçeleri nüfus ve sosyoekonomik yapı olarak iki kategoride incelenebilir. Birinci kategoride Ankara’nın kuzey ve batısında yer alan, kısmen turizm, tarımsal üretim ve Ankara’nın gelişim sürecinin etkisiyle gelişim süreci devam eden bir dizi ilçe bulunmaktadır. Bunlar arasında Polatlı, Beypazarı, Kızılcahamam gibi ilçeleri saymak mümkündür. Diğer taraftan Ankara’nın güney ve doğusunda yer alan, ağırlıklı olarak tarımsal üretimde ihtisaslaşmış ancak, nüfusu göç veren Şereflikoçhisar, Evren, Bala gibi diğer bir grup ilçe de bulunmaktadır. Bu iki kategoride bulunan tüm ilçelerde giderek yaş ortalamalarının yükseldiği ve yaşlanmanın arttığı görülmektedir. İlk etapta büyükşehir belediyesi sınırları içine girilmesinden kaynaklı çeşitli hizmetlere kavuşan çevre ilçelerde zaman geçtikçe çeşitli bürokratik işler için merkeze gelme zorunluluğu, yaşam maliyetlerinin artması ve yerel kaynakların kullanımına Ankara merkezden müdahalelerin artması sebepleriyle hoşnutsuzluklar artmaya başlamıştır. Bu ilçelerin tamamında kırsal yaşam kültürünün yozlaşması ve gelişme baskılarıyla karşı karşıya kalması yanında genç nüfusun göçü sebebiyle ekonomik faaliyetlerin beklenen ölçüde gelişmemesi ve yavaşlaması sorunları yaşanmaktadır. Siyasi açıdan Ankara’nın il bütününü gözeten bir planlama ile tüm çevre ilçelerin ekonomik dinamiklerinin geliştirilmesi ve genç nüfusun mesleki becerilerinin arttırılarak geri döndürülmesi yaklaşımlarına önem verilmesi gerektiği görülmektedir.

I.Bölüm: Çankaya, Keçiören, Yenimahalle:  9 Kasım

II. Bölüm: Mamak, Altındağ, Etimesgut: 16 Kasım

Kapak Görseli:Gölbaşı Ömer Ünlü (Düzenlenmiştir)

<span class="reading-mode-buttons"></span>Yerel Seçimlerde Ankara ve İlçelerinin Kentsel Şifreleri III: Sincan, Gölbaşı, Pursaklar, Elmadağ<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.