1. Yüzyıllık Yalnızlık

Havalar ısınıp evden çıkmaya üşendiğim zamanlarda aklıma ilk gelen isim Gabriel Garcia Marquez’dir. Üstelik nemli, bunaltıcı bir yerdeysem bu kaçınılmazdır. Buendia ailesinin bir asırlık hikayesi zihnimde canlanır, onlar panayırı andıran tutkulu yaşamlarını sürdürürken ben evlerinin bahçesinde siesta yaptığımı hayal ederim. Tekrardan okumak için en güzel vakitler, değerlendirelim.

Yüzyıllık Yalnızlık‘ı bitirince, Kolera Günlerinde Aşk‘ı da yeniden elinize alacaksınız ister istemez.

2. Güngezgini

Ne yazık ki çizgi romanlardan süper kahraman hikâyelerini ya da eskilerin Teksas, Tommikslerini anlıyoruz. Oysa bu kitap yaşamın sunmuş olduğu ihtimaller arasında etkileyici, sorgulayan/sorgulatan bir gezinti sunuyor. Brezilyalı ikiz kardeşler, Fabio Moon ve Gabriel Bá, aşk, yalnızlık, ölüm gibi konuları büyülü gerçeklikle işliyor. Bana hayatımı tekrar yörüngesine sokabilmek için esrarengiz bir güç vermiştir her zaman, bu yüzden altı ayda bir kapağını aralar, okurken güzelim kokusunu içime çekerim.

3. Bilinmeyen Adanın Öyküsü

Portekiz’den devam ediyorum, Saramago bu kısacık hikâyesinde birey-devlet ilişkisini ve aşkı, en yalın halleriyle anlatmış. Kitap kapağının sarısına ve anlatılan hikâyenin samimiyetine kapılıp kitaba sarılma isteği duyarım her okuduğumda. Üstelik sadece yarım saatte bitirebilirsiniz, sonrası içinizde devam edecektir.

Kitabın farklı dillerdeki tüm baskılarında, illüstrasyonlar Peter Sis’e ait. Sade çizimler, metnin tonunu pek güzel yansıtıyor.

4. Kağıt Ev

“1998 ilkbaharında Bluma Lennon, Soho’daki bir kitapçıdan Emily Dickinson’ın Şiirler’inin eski bir baskısını aldı ve ilk köşe başında, tam da ikinci şiiri okumaya başladığında bir arabanın altında kaldı,” böyle başlıyor. Kitapları biriktirme, onlarla yaşama ve kitaplık kurma biçimleri üstüne bir roman. Kitapların insanların kaderlerini değiştirdiğine inanan herkes okumalı.

Jaguar’ın incelikli seçimleri hep yeni tatlar aralıyor bizler için, butik yayınevleri arasında kişisel favorimdir.

5. Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın

Incendies’de bir cümle vardır: “Çocukluk, insanın boğazına oturan yumru gibidir. Kolay kolay yutulmaz.” Sevgisiz geçen bir çocukluğun ardından normal olmayı değil, mutlu olmayı seçen bir hikâye. Jeanette Winterson’un ironilerle ördüğü metinlerinin hayranıyım, kendi olabildiği için sevinçliyim. Yarı otobiyografik romanları hep gülümsetiyor, hep aynı yere varıyor: “Sevmeyi er geç öğreneceğiz.”

6. Zorba

Yazın okunacak kitaplar deyince birçoklarının aklına Kazancakis geliyordur. Bu kitabı her ele alışımda yaşamayı bilmediğimi hatırlıyorum, Zorba’nın öğütleri kulağımda çınlıyor. Kitaplarla kurduğum ilişkiyi yadırgıyor, gerçeği aramaya koyuluyorum. Bu kitap Akdeniz sahillerinin yegane bitki örtüsü olmalı, aşkı, müziği, dansı doyasıya yaşamalı insan.

Romanı okurken fonda bu şarkı çalıyor, kalkıp Anthony Quinn’e eşlik edebilirsiniz.

7. Her Gece Bodrum

Yaz mevsiminin insanı kendiyle daha fazla baş başa bırakan bir yanı var. Boş vakit, iç dünyayla muhasebeye ve derin düşüncelere sevk ediyor insanı. Kişi benliğini, kurduğu ilişkileri sorguluyor, etrafındakilere yabancılaşıyor. Tarık, Murat, Cem. Bu üç arkadaşın birlikte yapmış olduğu tatil, dostlarım ve sevdiklerimle yaşadığım sorunlara dair zihnimi açmış, beni aydınlatmıştır. Küçük bir uyarı: Alışık olmayanlar için Selim İleri’nin dili zorlayacaktır, biraz çabalamak gerek.

8. Barbarın Kahkahası

Sema Kaygusuz’la ilk tanışmam. Çoluklu çocuksuz ailelerin, bekarların, yaşlıların hep beraber yaz tatillerini geçirdikleri motelde, bir barbarın peşine düşüyoruz. Onu ararken herkesin hikâyesine konuk oluyor, bilmeyi istemediğimiz bazı sırlara vakıf oluyoruz. Bireylerden yola çıkıp ülkenin fotoğrafını çekiyoruz. Karedeki hiç kimse güzel çıkmıyor ama oradaki biziz işte, anlatılan bizim hikâyemiz. Okurken acıyla gülümsüyoruz.

9. Kabuk Adam

Tropiklere uzanalım. Tatili orada geçirmek isteyip de geçiremeyenler için iyi bir yolculuk. Okurken ister istemez Aslı Erdoğan’ın CERN geçmişini, kitaptaki fizikçi kadınla birleştiriyor okur. Baş karakterimiz edebiyata meraklı, başarılı bir bilim insanı. Ancak çalıştığı araştırma merkezi, iş arkadaşları ve bulunduğu ortam onu boğuyor. Karayipler’deki bir adaya seminer için gelmek de bu durumu değiştirmiyor. Tüm bunlardan kaçmaya çalışırken gizemli biriyle tanışıyor. Kabuk Adam adını verdiği ada sakini Tony ile iletişim kurarken, aslında kendi kabuklarını aralıyor, benliğinin parçalarını seriyor gün yüzüne.

10. Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı

İsminden mütevellit, bu kitabı ağustosun sonları, eylül başı gibi okumak gerekiyor sanıyorum. Ferit Edgü yavaş yavaş konuşan bir ses gibi yazıyor, öyle de okunuyor. Berrak ve sakin. Bir roman fakat her bölümde bir fotoğraf tasvir ediliyor. Sadelik içinde birkaç sözcükle yapılan betimlemelere hayran kalmamak elde değil. Her şey gözünüzün önünde ete kemiğe bürünüyor ansızın.

11. Üç Kırmızı Güvercin

Seferis’le Cevat Çapan’ın derlemesiyle tanıştım. Bu topraklarda doğanlar arasında Nobel Edebiyat ödülünü alan ilk isim, büyük şair. Sayfaları her karıştırdığımda farklı bir dizede aşinalık buluyorum: “…Nedir aradığı ruhlarımızın, yolculuklara çıkıp/ çürüyen teknelerde/ bir limandan öbürüne…”

Liste uzayıp gitmeden burada noktalıyorum. Kendi “yazın okunacak kitaplar” önerilerinizi bizimle paylaşmayı, çocuklar için Damla’nın hazırladığı listeye göz atmayı unutmayın. Çocuk edebiyatı yalnız çocukların değil, hepimizin.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Yazın Okunacak Kitaplar Listesi<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Ben bilmiyordum, ta ki Turgut Özakman’ın Romantika isimli kitabını okuyuncaya kadar. Kitabın okuyucuyu koltuğundan kaldırıp olayın geçtiği mekanı bulmaya iten başka bir sürükleyiciliği var. Ben de dayanamayıp koltuğundan kalkan o insanlardanım! Romanı okurken Gül Bahçesi’nin konumu ile ilgili bir fikrim oluşmuştu ancak yine de internetten yardım almak istedim. Arama motoruna “Gül Bahçesi” yazdığımda karşıma ilk olarak kafe ve çiçekçi adresleri çıktı. Araştırmayı biraz derinleştirdikten sonra Doğan Hoca ve eski öğrencisi Arzu’nun yaşadığı gizli aşkın yegane tanığı olan o bahçenin yerinden emin oldum. Cinnah Caddesi’nden Çankaya’ya çıkarken bir anda Göreme Sokağı’na saptım. Kaldırım beni oraya götürdü, bir öğle vaktiydi, bankın birinde oturdum. Güller henüz açmamıştı.

Öğle tatilinde Gül Bahçesi’ne gittik. Babamın o kadar övdüğü yer, Çankaya’ya çıkan ikinci yolda, beton yapılar arasına sıkışmış, küçük, sönük, bakımsız bir bahçeydi. Hiç kimse yoktu. Adamcağız vurulmuşa döndü.

“Ne olmuş buraya? Bahçe ufalmış, ağaçlar azalmış.”

Kırık bir banka oturdu. Büyük bir haksızlığa uğramış gibiydi.

“Burası güller, ağaçlarla dolu, gözden uzak bir küçük cennetti. Genellikle aşıklar gelirdi. Kimse de rahatsız etmezdi onları. Biliyor musunuz aşka saygı vardı bir zamanlar.” (s.78)

Doğan Hoca’nın kızı Şirin, babasının eski defterinden öğrendiği o sır aşkın tanığı Gül Bahçesi’ni bulmak için çalıştığı gazeteden, orayı bilen ancak yıllardır gitmemiş bir adama başvurmuştu. Ankara’nın ilk parklarından olan Gül Bahçesi, Ankara Belediyesi Bahçeler Müdürlüğü’nde görev yaptığı dönem boyunca sayısız parkın yapılmasını vesile olan Hayri Çeçen imzasını taşımakta. Park, geçmişte dört bir yanını donatan rengarenk gülleriyle aşıkların gizli gizli buluştukları bir yer olarak bilinirdi. Yıllar geçtikçe yoğun şehirleşmenin ilk kurbanlarından biri oldu. Eski güzelliğinden çok şey yitirdi. Yüz ölçümü olarak da daraldı. Daraldıkça bakımsız düştü, kaybolma noktasına geldi. 2009 yılında Kavaklıderem Derneği, Çankaya Belediyesi ve Bulgaristan Büyükelçiliği’nin işbirliğiyle Romantika ile tekrar hatırlanan bahçeyi biraz olsun eski günlerine döndürmek için gül dikimi yapıldı.

“Bu karda nereye gidebiliriz?”
“Nereye olacak? Bulvardan geçerek Gül Bahçesi’ne.”

Şaşkınlıkla yüzüne baktım.

“Böyle bir havada bizi kim görüp de tanıyacak? Bulvardan bugün de birlikte geçmezsek, bir daha hiç geçemeyiz. Bugün 5. yılımız. Gül Bahçesi’ne gitmemek hiç olmaz.”

Kavaklıdere’ye kadar hiç susmadan, bağıra çağıra, şarkı söyleye söyleye, güpegündüz ve birlikte bulvardan geçmenin tadını çıkardı. Kavaklıdere kavşağından Gül Bahçesi’ne çıkan yokuşa saptım.

Zavallı araba, lekesiz bir kar denizinde, kaya kaya yokuşu tırmanmaya başladı.
“Hocammmmm, çabuk gelin! Burası bir harika!”

Gerçekten de öyleydi. Bembeyaz bir masal bahçesine dönmüştü. (s.134)

Zaten eskiler bahçenin kar altında bir başka güzel olduğunu hep söylemiştir. Düşünsenize, üzerine hiç basılmamış kuytu ve beyaz bir zemin, tenha banklar… Günümüzün imkanları karlı havalarda Atatürk Bulvarı’ndan Kavaklıdere’ye çıkmayı sorun olmaktan çıkartıyor. Belediye, yolları hemen açıyor. Lakin çiftlerin çoğu, yıldönümlerini artık lüks restoranlarda kutluyor. Aşkların mekanı artık parklar değil çünkü oralar en çok da gizlilik, gözlerden ıraklık yerleri. Çiftler ise artık gizli bir şey yaşamak istemiyor.

“Çok sevdiğin bir yere.”
Hırçınlaştı.
“Nereye?”
“Gül Bahçesi’ne.”

Yüzü soldu. Galiba Arzu’suz oraya gitmek istemiyordu. Gazı iyice kökledim. Artık sesini çıkarmadı. Arabayı kapısında durdurup içeri baktım. Bahçede yabancı kimseler yoktu. Arabadan birlikte indik. Babam başı önünde, ağır ağır amaçsız, avare, bahçeye yürüdü.

Arzu, anlaştığımız gibi, ta dipte, 25 yıl önceki bankta oturmuş bekliyordu. (s.162)

İnsanların sosyal medyada, Gül Bahçesi için “sadece bir park, o kadar” şeklinde yorum yaptıklarını okuyorum. Oysa yanılıyorlar, bir parktan çok daha ötesi orası. Acaba onlar; yürüdüğü sokaklara, önünden geçtiği apartmanlara, gölgesine sokulduğu ağaçlara ya da gözlerinin içine bakan heykellere de bu düşünceyle mi yaklaşıyor? Acaba tüm bu saydıklarımın şehrin nüfusuna ve belleğine dahil olduğunun farkındalar mı? Gül Bahçesi’nden geçerken Arzu ile Doğan’ın ve diğerlerinin aşkları aklımıza gelmeyecekse neden Ankara’da yaşıyoruz ki biz?

*Kaynak: Hürriyet

<span class="reading-mode-buttons"></span>Romantika’nın Gül Bahçesi<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Yazar mekan betimlemeleriyle döneminin ve yaşadığı toplumun mekansal anlayışından ve mimari dilinden ipuçları taşıyan bir eser ortaya koyar. Böylece okuduğumuz eserle aynı dönemde olmasak dahi o dönemde yaşıyormuşcasına zamanda yolculuk yaparak dönemi ve dönemin mekanlarını gözümüzde canlandırmamız mümkün olmaktadır.

Özellikle okuduğumuz eserler yaşadığımız topraklarda geçiyorsa, uzun uzun tasvirlenen sokaklarda yürüyorsak, kitabın kahramanıyla aynı yapının önünde arkadaşlarımızla buluşmayı bekliyorsak ya da belki de her gün önünden geçtiğimiz ağacın farkında bile değilsek ve yazar bize onu gösteriyorsa betimlenen mekanlardan ayrı bir tat alırız. Siz de yaşadığınız şehirde geçen bir kitabı okurken bildiğiniz bir sokağın ismi geçtiğinde, gölgesine sığındığınız bir parktan bahsedildiğinde, kahraman sizin de gittiğiniz bir cafede yemek yediğinde heyecanlanıyorsanız bu projeyi mutlaka incelemelisiniz.

Görsel iletişim tasarımcısı olan Ayşenur Göğebakan’ın bireysel olarak hazırladığı ve geçen haftalarda erişime açtığı Türkiye Roman Haritası ile yaşadığımız gezdiğimiz ve merak ettiğimiz şehirlerde geçen kitapları edebiyat meraklıları için bir araya getirmiş. Şimdilik 52 şehir ve o şehirlerde geçen birer kitaba yer verilmiş. Harita üzerinden istediğiniz şehre tıklıyorsunuz, o yerde geçen romanın ismi, yazarı, basım tarihi, kısa bir alıntı ve eser hakkında yazılan eleştiriye ulaşıyorsunuz.

Türkiye Roman Haritası yayımlandıktan sonra Twitter’da kendisine yöneltilen “Neden o değil de bu?” benzeri sorulara Ayşenur Göğebakan “Romanlardan alıntıları okuduğunuzda neyi neden seçtiğimi bence daha iyi anlarsınız. Merak edilmesi normal, alt alta alıntılar okununca bir bütünlük oluşturduğunu düşünüyorum,” şeklinde cevap verdi.

Haritayı incelediğinizde aklınızda yukarıdakine benzer sorular oluşabilir. Twitter’dan projeye yöneltilen diğer sorulara verilen cevaplar aşağıda, belki içinde sizin sorularınızın da cevabı vardır. Yoksa da  Ayşenur Hanım, Türkiye Roman Haritası projesinin geliştirilmesine açık; fikirlerinizi, sorularınızı ve henüz kitap bulunamamış şehirler ile ilgili önerilerinizi kendisine iletebilirsiniz.

“İnce Memed’in yokluğu herkesi derinden etkilemiş. Görüldüğü gibi ilk taslağa ben de İnce Memed’i koymuştum fakat Yaşar Kemal haritada Ağrı Dağı Efsanesi ile var dolayısıyla Çukurova’yı Orhan Kemal’e bırakmak gerekti.”

“Kars’ta Orhan Pamuk’un Kar’ı yerine, Kars’ta doğmuş, Cilavuz Köy Enstitüsü mezunu, halkçı, ilerici -ve bu sebeple katledilmiş- Ümit Kaftancıoğlu’nun Yelatan’ınını tercih ettim çünkü tanınmayan bir cevher olduğunu düşünüyorum. Ki Orhan Pamuk Sessiz Ev ile var.”

“İstanbul, Ankara gibi büyük şehirlerde birçok başka roman olabilirdi, neden Tutunamayanlar değil de Huzur çünkü bana öyle geldi. Ben bu konuda bir otorite değilim, ne edebiyatçıyım ne edebiyat tarihçisiyim ama haritayı ben yaptığım için benim tercihlerimi yansıtması normal.”

“Doğu Karadeniz’de geçen roman olamamasına ben de inanamıyorum, özellikle Artvin’e.”

“Yozgat’ı küçümsemeyi bırakın. Abbas Sayar Yozgat’ın unutulmuş bir değeri, Yılkı Atı’ndan başka Yozgat’ta geçen Can Şenliği, Dik Bayır gibi kitapları da var. Yozgat’ta ayrıca Yusuf Z. Bahadınlı’nın Güllüceli Kazım ve Güllüce’yi Sel Aldı isimli kitapları da geçiyor. Yozgat birçok şehrimize göre bayağı iyi durumda.”

“İlk taslakta Samsun’da Ayfer Tunç’un Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Tarihi vardı mesela. Ama sonra Asım Bezirci’nin kitabında Dinamo’nun Savaş ve Açlar’ıyla karşılaştım. Asım Bezirci’dir Samsun’a onu yerleştiren, ben değil.”

<span class="reading-mode-buttons"></span>Türkiye Roman Haritası<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.