Aybars Yücel, namıdiğer Devak Era’ydı bu çizimlerin sahibi. Üstelik çalışmalarına sadece Bahçelievler’de değil, Tunalı’da, Eryaman’da hatta Eskişehir’de, İzmir’de, Antalya’da da rastlamak mümkündü. Kendisiyle biraz da olsa konuşma fırsatı yakaladım. Bana hikâyesini anlattı. Aslında duvar resimleriyle epey geç tanışmış. Tıpkı benim büyüdüğüm şehirde olduğu gibi onun şehrinde de duvar resimleri yokmuş. Başka başka kentlerde görünce haliyle ilgisini çekmiş. Bu sırada resimle de uğraş halindeymiş. Kâğıtları, masasını, perdelerini hatta kaykayını bile boyamış. “Ama duvar daha farklı, en çok duvarlar hoşuma gitti çünkü elinizde çok büyük bir tablo var,” diyor.

Diğer pek çok meslektaşı gibi o da kendisine sanatçı demiyor. “Ben sadece kirli bir duvar gördüğümde boyamaya çalışıyorum, renklendirmek istiyorum,” diyor. Bazen eskizlerini hazırlayarak bazen de spreylerini alıp girişiyor duvarlara. Mutlaka bir mesajı var çizdiklerinin. Mesela çizdiği hayvanların çoğu, soyu tükenmiş olanlar. Diğer çizimlerin mesajlarını anlamak ise bize düşüyor. “Herkes için farklı anlamlar çıkıyor, işin büyüsü de zaten bu,” diye ekliyor. Bizlere başka hangi sorumlulukların düştüğünü sorduğumda ise ikili ayrıma gidiyor. Bir şeyi dikte etmenin yanlış olduğunu söylerken diğer yandan da insanların kendilerini anlık tüketim kültürüne çok kaptırıp çevrelerini fark edememelerinden şikâyetçi. “İnsanlar çevrelerine olan bakışlarını biraz değiştirse başka insanların acısını, üzüntüsünü, neşesini, kederini paylaşabilir. Sanırım bu biraz yorucu ki insanların çoğu yapamıyor,” diye ekliyor, üzülerek.

Hayatımız bir mücadeleyse Devak Era bize sokaklarda eşlik ediyor. Bir şeyler üretmeye çalışıyor. Bizden de bu üretime ortak olmamızı istiyor. “Sokaklar herkes için ve çok güçlü. Biz sadece bunu kullanmasını bilmiyoruz. Sokaklar bir ülkeyi yansıtır. Sokaklar değişirse insanların görüşü de değişir, böylece ülke de değişir.” Gelecekte ne olur bilemiyoruz. Kim bilir belki bir gün galerilerde rastlarız kendisine. En azından şimdilik tahmin edebileceğimiz tüm zorluklara rağmen sokaklarımızı, duvarlarımızı renklendirdiğiniz için teşekkür ederiz. Bu arada Devak Era ne demek onu öğrenemedim, belki bu da işin büyüsüdür.

Eda Geveci

<span class="reading-mode-buttons"></span>Sokak Sanat İçindir: Devak Era<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Sokağa İnmek

Temel motivasyon Avrupa şehirlerinin her birinde farklı olan rögar kapaklarının karakteristiğini hatırlatmak. Sevdiğin şehre ait ve üstelik işlevsel bir simgeyi üzerinde taşımak hoş bir fikir. Bu fikrin aklımıza gelme olasılığını düşüren bir gerçek, ülkemizde rögar kapağına dair bir estetik kaygının henüz güdülmemiş olması.

Raubdruckerin temiz bir proje. Projenin doğasında insan odaklı ve doğa dostu üretim var. Tişörtler organik pamuktan, kapüşonlular geri dönüştürülmüş polyesterden ve hepsinin ticareti adil biçimde yapılıyor. Kullanılan boya su bazlı ve petrol içermiyor. Baskı işi bittikten sonra boyayı silerek temizliyorlar. Hızlı moda kavramının hayatlarımıza girdiği yıllarda sokağa inip kaldırım taşına sürdüğün çevre dostu boya ile kendi tişörtünü yapmak, bireysel ama kendi içerisinde tatmin edici bir başkaldırı. Kuvvetli bir mesaj. Bir öncü.

Proje 2016 tarihli ve Berlin çıkışlı olsa da zaman içerisinde Paris, Amsterdam, Roma, Barselona, Madrid gibi diğer Avrupa şehirlerinde de uygulanmaya başlanmış. Street printing olarak nitelendirilen ve sokak baskısı olarak çevirebileceğimiz ama “sokak matbaacılığı”nın kulağıma daha tatlı geldiği projenin her şehirde farklı bir koleksiyonu var. Madrid’de metro yazılı demir kapaklar bez çantalara işlenirken, Roma’da private property yazısını tişörtlere basılı halde görebiliyoruz. Barcelona’nın çiçekli kaldırım taşları, Budapeşte’nin estetik rögar kapakları…

Yine de ilhamları büyük oranda ilk çıkış noktaları olan Berlin. Türkiye’ye geldiklerinde ise karşılaşacakları “Mert Döküm” yazısından veya kenarlarındaki boşluktan kanalizasyondaki suyun akışını duyabildiğiniz kapaklardan haberdar olmalılar ki, Türkiye’deki herhangi bir şehirden söz edilmiyor. Üstelik benim gibi rögar kapaklarıyla aranıza en az bir metre bırakarak yürüyorsanız aklınızdaki riskler az çok tahmin edilebilir: Ya kapak açılırsa ve düşersem? Sık sık taşan kanalizasyonları da hesaba katarsak kapaklara sürülmüş bez parçalarını kim giymek ister ki?

Sıradaki Durak Rögar Kapaklarından Bir Cennet

Projenin yeni durakları arasında iple çekilen ülke Japonya. Projenin Avrupa dışındaki ilk durağının Japonya olması şaşırtmadı zira bu ülke, rengarenk bir rögar kapağı cenneti. 1985’te her belediye kendi rögar kapağını tasarlaması fikri ortaya atılınca tasarım yarışmaları düzenleniyor. O günden beri de rengarenk ve özel tasarım rögar kapakları Japonya sokaklarının kimliğinin bir parçası haline geliyor. Temel motivasyon ise kanalizasyon için yüksek vergi veren vatandaşlara bir nebze olsun karşılığını verebilmek.

Japonların motivasyonu rögar kapaklarını daha sevimli hale getiriyor. Sanatsal dokunuşlar şehri daha estetik kılıyor. Hatta kentin kimliğini yansıtan bir simge olarak görülüyor. Aytaç Özumutlu rögar kapaklarının görsel açıdan 7 farklı kategoride ele alınabileceğini ortaya koyuyor: motifsel, strüktürel, tipografik, simgesel, kent görünümü ve bilgi verici. İstanbul’un rögar kapakları bu kategoriye göre logo içermesiyle “simgesel”. Logonun büyükşehir belediyesine ait olması onu bir kentin kimliğinden çok belediyenin malı haline getiriyor sanki. Derken, öte bir yandan, şehirlerin turizm sektörü için markalaşmasına zemin hazırlayan bir hareket olarak da ele alınabilir rögar çizimleri. Çizimleri bir tişörte basmak olduğu haliyle sanatsal bir hareket iken, tişörtlerin hatıra eşya olarak satışa sunulması bu hareketi şehirlerin turizm için markalaştırılıp bir tüketim mekanına çevrilmesi tartışmasına sokuyor.

Rögar, Fransızca “regard” kelimesinden türüyor, anlamı “bakış, bakmak” ve “kanalizasyon ve diğer yeraltı tesisatını kontrol etmek için bırakılan menfez” anlamına geliyor. Bu arada rögarın TDK’daki tam anlamı da “Kanalizasyona inmek ve tıkanıklığı gidermek üzere yapılmış özel baca” olarak geçiyor. Bu yazıdan sonra hepinizin rögar kapaklarını inceleyeceğini biliyorum.

Projeye ilişkin: Websitesi | Instagram

Sokak sanatı sevenler için: Şehirde Aniden Karşımıza Çıkanlar: Murallar

<span class="reading-mode-buttons"></span>Raubdruckerin: Rögar Kapaklarını Giyinmek<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Dertleri şehirde sanata dair pek fazla şeyin olmaması. Birkaç samimi galeri dışında ciddi yatırımın, desteğin olmadığından şikayetçiler. Gerçek sanatın az sayıda ve içe kapalı galerilerce heba edildiğini, halktan koparılarak üç beş kişi arasında döndürüldüğünü, sanat öğrencilerinin yarı yoldayken bu durumdan soğuyarak öğretmenlik veya sanatla alakasız başka işlere yöneldiklerini ve köreldiklerini ifade ediyorlar.

Kafalarında net bir tema yok, içlerinden geldiği gibi o anda çiziyorlar. Hemfikir oldukları bir nokta var, o da bu projenin kendi evrimleşen bilişsel süreçlerinin bir sonucu/yansıması olduğu. İlla bir isim vermek gerekirse eğer neo-ekspresyonizm akımına dahil olduklarını ifade ediyorlar. Akımdan ziyade bir yaşam biçimi olarak nitelendirdikleri bu durum, resim çizdiklerinde sanatlarına yansıyan hali ile bir akıma dönüşüyor denilebilir.

İlhamlarını yaşanmışlıklarından alıyorlar. Bu şehirde doğup büyüdüklerini ve yaşayan çoğu kimse gibi bazen yaşadıklarını bile hissetmediklerini katı bir gerçek olarak yüzümüze vuruyorlar. Onlar için doğduklarından beri yaşadıkları bu şehirde ilham alacakları bir köşe bulmak çok zor değil.

Sokağın ruhuna sanat aşılamaktan başka bir diğer amaçları ise kendileri gibi kişilere biraz olsun cesaret vermek. Ne kadar olduğu, kaliteli olup olmaması önemli değil, isteyen çıksın ve sanatını yapsın arzusundalar. Kaldı ki, henüz kaliteyi tartışacak aşamada olmadığımızın da altını çiziyorlar.

Haklarında yasal işlem başlamasını engellemek için ise belirli yerlere, genellikle inşaat suntalarına çizim yapıyorlar.

Son olarak ise kendi ağızlarından birkaç cümle iletelim: “Bizler bu sokaklarda büyüdük ve bu şehre katacak birçok üretimimizin olduğuna inanıyoruz. Aslında her şey yeni başlıyor ve bu sokaklarda sanatla daha çok sık karşılaşacağız.”

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ankara Sokaklarına Renk Geldi!<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.