Ankara özelinde, Atatürk Bulvarı’nda yer alan Büyük Sinema’nın, işlev değiştirerek Büyük Çarşı’ya dönüştürülmesi ile Necatibey Caddesi’nde yer alan Ankara Sineması’nın, Balıkçıoğlu İşhanı’na dönüştürülmesi örnek verilebilir. Yapılan dönüşümler, modern iç mekan örnekleri olan bu sinema yapılarının yıkım olmaksızın üzücü bir şekilde yitirilmesine sebep oldu. Bu ve benzer değişikliklerle beraber, yapıların sinema işlevine dair izleri ne yazık ki tamamen kayboldu.

Kavaklıdere Sineması ise kapanan diğer sinema mekanlarından ayrışıyor. 2007 yılında kapanmasına rağmen bugüne kadar başka bir işlevde kullanılmadı ve sinema işlevine dair izlerini halen koruyor. Tunalı Hilmi Caddesi’nde yer alan sinemanın kapanmasının ardından 15 yıl geçmesine rağmen mavi renkli tabelasını caddeden geçerken görmek mümkün, ayrıca sinemanın iç mekanında, yakın zamanda kiraya verilmeden öncesine kadar; gişe bankosu, neon aydınlatmaları, seramik duvar panolarıyla ve hatta salon içlerindeki koltuklarına kadar mevcut haliyle durmaktaydı.

Bir apartmanlı sinema olarak Kavaklıdere

Kavaklıdere Sineması, mimar Nejat Tekelioğlu tarafından 1965 yılında tasarlandı. Bir dönem mimar Vedat Dalokay ile ortaklığı bulunan Tekelioğlu, Ankara’da iz bırakan mimarlardan biri.[1] Kavaklıdere Sineması haricinde tasarlamış olduğu başka apartmanlı sinema yapıları da mevcut. Bunlar; Menekşe-1 Sokakta yer alan Nergiz Sineması, aynı sokakta bulunan Menekşe Sineması ve Tunalı Hilmi Caddesi’nde yer alan Talip Sineması’dır. Bu üç sinema yapısı, günümüzde maalesef sinema işlevinde kullanılmıyor. Tekelioğlu’nun tasarladığı sinema yapılarından işlev değiştirmemiş olarak kalan tek sinema Kavaklıdere’dir.

Kavaklıdere Sineması, beş katlı Başkent Apartmanı’nın bodrum katında yer alıyor. Bir giriş kat, iki bodrum kattan oluşuyor. Sinema, bir balkon ve bir salon katı olmak üzere tek salon olarak çizilmiştir ve yaklaşık 700-750 kişilik tasarlanmıştır. 1991 yılında bir tadilat süreci geçiren sinema, dört salon halini alacak şekilde bölünmüştür. Yapılan tadilat, film çeşitliliğinin artmasıyla birlikte sinema sektöründe yaşanan değişimin bir yansıması olarak düşünülebilir.

Ankaralıların hafızasındaki anlamı ve yeri

Kavaklıdere Sineması, uzun bir süre Nergiz ailesi tarafından işletilmiştir. Sinemaya en yoğun talebin ne zaman olduğuna dair sorulan soruya Nergiz ailesi ilk açıldığı yıllarda olduğunu şu şekilde aktarıyor:

“Kavaklıdere Sineması 750-800 kişi ama hiçbir seansını 800 kişiye oynamadı. 800 kişilik salona 900 kişi girdi. Sandalyelerde oturmak istiyorlardı, şu sandalyeyi bana buraya koy ben oradan bu filmi izlerim diyorlardı.1970’den 82’ye kadar Kavaklıdere Sineması felaket çalıştı. Hele hele bir film vardı, Kasabanın Sırrı diye bir film oynadı. Ve çocuklar için bir film vardı gündüz seanslarında oynardı, Marishol. Bu iki film harikaydı, onda çocukların doldurmasını, Kasabanın Sırrı’nda büyüklerin doldurmasını unutamam (Kişisel İletişim, Aralık 2021).”

Uzun yıllar, toplum tarafından yoğun ilgi gören Kavaklıdere Sineması, kentsel belleğin bir parçası olması sebebiyle kimlik değeri taşıyor. 1985 ile 1991 yılları arasında bir dönem kapalı kalan sinema, 1991 yılında İrfan Demirkol’a kiraya verilmiş ve İrfan Bey tarafından işletilmeye başlanmıştır. Yeniden faaliyete geçtiği dönemde de özellikle gençler tarafından sinemaya yoğun bir ilgi olması, Ankaralıların hafızasındaki yerini güçlendirmiştir.

Sinema yeniden açıldığında ilk gelen on kişinin serbest giriş kartı kazanacağı duyurulmuş ve bu sebeple gençler sinemanın girişinde ilk gelen on kişiden biri olmak için beklemişlerdir. Sinemanın açılışından bir gün önce gece çekilmiş olan fotoğrafın hikayesini İrfan Demirkol şu şekilde anlatıyor:

“O gece kuyruk oldu sinemada sokağa taşıyordu, en az 50 kişi vardı. Neden geldiniz diyoruz, kart alacağız işte ilk on kişi dediniz diye girdik sıraya dediler. Ama burada 50 kişi var ne yapacaksınız, ama olsun belki aradan çıkan olur dediler. Biz de 20 kişiye daha verelim dedik, onlara da daha kısa süreli verdik. Ama gitmedi kimse oturdular, gitar çalıyorlar, bira içiyorlar. Sonra dedik hadi siz de girin filme, makinist kontrol ederken. Hadi dedik birlikte film seyredelim. Herkesi aldık, gece 1’de. Bizim çalışanlar da geldi, ustalar da geldi. Öyle o gece çok mutlu ayrıldı insanlar (Kişisel İletişim, 2022).”

Sinemanın önünde bekleyen gençlerin olduğu fotoğraf, yapının anı değerine sahip olduğunun göstergesi. Kavaklıdere Sineması’nın faaliyet gösterdiği dönemde, sinemanın toplum için sosyal yaşamda önemli bir yere sahip olduğunu söylemek mümkün. Sinema, İrfan Bey’in işlettiği süreçte çoğunlukla kültür sanat filmlerine yer vermiştir. Birçok festivale ev sahipliği yapan sinema bir dönem festivallerin sineması olarak anılmıştır:

“Festivallerden filmler oynadık, çok iyi tuttu. İnsanlar akın akın sinemaya gelmeye başladı. Festivaller hep dolu dolu geçti. Gece sinemaları yaptık, “Beyaz Geceler” dedik ismine de. İlk kez Türkiye’de biz başlatmıştık. Sabaha kadar üç film, çok keyifli şeyler olurdu, festivallerde de. Sonra adı festivallerin sineması oldu. Festivallerin sineması, Kavaklıdere Sineması diye anıldı. Bütün festivaller Kızılırmak ve Kavaklıdere’de başlamıştır, Ankara Film Festivali, Gezici Festival, Uçan Süpürge, İnsan Hakları, Lgbt hepsi bizim öncülüğümüzde bizim desteğimizle olmuştur. Dünyanın en iyi festival filmlerini gösterdik, onun bir listesini yaparsak, Türkiye’de bizim kadar festival filmi gösteren sinema yoktur herhalde. (Demirkol, Kişisel İletişim, 2022).”

Birçok festivalin ilk kez Kavaklıdere Sineması’nda başlaması, sinemanın kültürel değere sahip olduğunu gösteriyor. Bu değerinin yanı sıra, yapıldığı dönemin mimari özelliklerini taşıyan sinema, bir dönem temsili niteliğinde olduğu için mimari bir değere sahip. Ayrıca sinemanın iç mekanında yer alan seramik panolar yapının özgünlük değeri taşıdığını gösteriyor. Yapıya özgünlük noktasında katkı sağlayan bir diğer elaman ise, iç mekandaki mahallerin yazılı olduğu neon aydınlatmalardır. Aynı zamanda iç mekanda yer alan, günümüzde de mevcudiyetini koruyan sabit mobilyalar, yapıldığı dönemin malzemesi hakkında fikir vermesi sebebiyle, yapıya malzeme-teknik değeri noktasında katkı sağlıyor.

Sonuç olarak, kentsel belleğin bir parçası olan ve toplum hafızasında önemli bir yere sahip olan Kavaklıdere Sineması, sahip olduğu değerler kapsamında korunması gereken önemli bir modern iç mekan örneğidir.

Güncel durumu

2007 yılından bugüne kapalı halde olan Kavaklıdere Sineması’nın şimdiye kadar başka bir işlevde kullanılmaması sinemanın yeniden açılmasına dair umutları beslemekteydi. Fakat 15 senedir işlevsiz durumda olan sinema yakın zamanda bir kozmetik firmasına kiraya verildi. Sinemanın iç mekanında tadilat yapılmaya başlandı. Sinemanın giriş kapısından iç mekana bakıldığında gişe bankosu ve neon aydınlatmaların söküldüğü görülüyor. Yapıya değer katan seramik panoların ise durumu belirsiz. Yapılan tadilatla beraber sinemanın eski işlevinden izlerin (işlev değiştiren diğer sinema örneklerinde olduğu gibi) yok olmamasını temenni etmekteyiz.

Kaynaklar

[1] https://www.ankaradaizbirakanmimarlar.com/e-kitap-02-dalokay-tekelioglu

1. Bayraktar, N. (2016). Başkent Ankara’da Cumhuriyet Sonrası Yaşanan Büyük Değişim: Modern Yaşam Kurgusu ve Modern Mekânlar. Ankara Araştırmaları Dergisi, 4, (1), 67-80.
2. Bayraktar, N. (2017). Vedat Dalokay Nejat Tekelioğlu. https://www.ankaradaizbirakanmimarlar.com/02-dalokay-tekelioglu sitesinden Aralık 2021’de alınmıştır.
3. Evren, B. ve Karadoğan, A. (2008). Sinemada Son Adam: Makinist Ramazan Çetin Ankara Sinemaları Tarihi (1.Baskı). Ankara: Dünya KİV Yayınları.
4. Şumnu, U. (2018). Mimarlar ve Apartmanları: Ankara’da Konut ve Barınma Kültüründen Örnekler (1.Baskı). İstanbul: Kitap Yayınevi.

Sinemanın güncel durumuna dair bilgilendirme için Ankara Apartmanları IG hesabına teşekkürler.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Kavaklıdere Sineması’nın sessiz direnişi ve bugünü<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

İlk yıllarda gösterilecek film bulunamıyordu. Bu sebeple ana akımdan saparak Amerikan yapımı olmayan filmlere yönelen sinema, kendine özgü alternatif sinema seyirci kitlesini yarattı. Sinemada genellikle Avrupa Sineması ve Bağımsız Sinema örnekleri ile vizyona girme şansı bulamayan filmlerin gösterimine ağırlık veriliyor. Kızılırmak Sineması birçok festivale de ev sahipliği yaparak destek oluyor. Bunlardan bazıları: Uluslararası Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali, İnsan Hakları Sinema Günleri, İşçi Filmleri Festivali, Ankara Film Festivali ve Gezici Festival. 90’lı yılların sonlarındaki film festivallerinde filmler tüm gün gösteriliyordu. Filmlere gelen sadık festival takipçileri neredeyse eve hiç uğramıyor ve en rahat kıyafetleriyle tüm gün film izleyip evden getirdikleri yemekleri burada yiyorlardı. Günümüzde de Kızılırmak Sineması’nı sadık seyirci kitlesi ayakta tutmaya çalışıyor. Geçtiğimiz yıl kapanma noktasına gelindi ancak sonrasında tekrar açıldı. Bağımsız sinemaların, 2000’li yıllarda başlayan korsan CD ve DVD üretimi, tekelleşen film dağıtımı, AVM sinemalarının çokluğu, sinema izleme kültürünün farklılaşması ve dijital sinema platformlarının yaygınlaşması gibi zaten birçok sorunu vardı. Pandemi sonrası durumlarının pek iç açıcı olamayacağı düşünülse de, Kızılırmak Sineması’nın uzun yıllar boyunca Ankaralı sinema ve sanatseverlerin uğrak yeri olması ümit ediliyor.

Ankaralı  sinemaseverlerce en çok tercih edilen sinemalardan biri de Kızılay Selanik-2 Caddesinde bulunan Metropol Sineması’ydı. Caddeden geçenler sinemanın girişindeki  film afişleriyle göz göze geldiklerinde, içeri buyur eden ev sahibini çoğunlukla geri çeviremez ve akıllarında hiç yokken sinemanın büyüsüne kapılıverirlerdi. Ancak bu artık geçmişte kaldı. Çünkü; zamana yenik düşen Ankara sinemaları yazısı yayıma hazırlanırken Metropol Sineması pandemi koşullarına dayanamadı ve perdelerini kapattı. Şu an yerinde TMMOB Makina Mühendisleri Odası Eğitim ve Kültür Merkezi bulunuyor. Ankara’da şimdilerde müstakil, bağımsız sinema olarak niteleyebileceğimiz sinemalardan yalnızca Kızılırmak Sineması ve Büyülü Fener Sinemaları kaldı. 

“Ankara’daki eski sinemalar” derya deniz bir konu. Ama bu konu konuşulduğunda hemen herkesin aklına gelen Kavaklıdere, Talip, Menekşe, Çankaya ve Nergiz Sinemalarının ortak bir özelliği var: Hepsi ‘Sinemalı Apartman’ ve hepsinin mimarı Nejat Tekelioğlu. Mimar Nejat Tekelioğlu ve Ankara’nın belediye başkanlarından biri olan Mimar Vedat Dalokay’ın 1958-1968 yılları arasında mesleki ortaklıkları vardı. Ortaklığın sonrasında Tekelioğlu kendi projelerine ağırlık verdi ve böylece Ankara’nın sinemalı apartmanları ortaya çıktı. Resim ve heykel yapan, edebiyatla ilgilenen ve şiirler yazdığı bilinen Tekelioğlu ve yaptığı karma kullanımlı, sinemalı apartmanları, Ankara’daki sinema yaşantısını uzun yıllar renklendirecekti.

Ankara’nın kültür ve eğlence mekânları olan sinemalar önce Ulus’tan Kızılay yönüne, diğer semtlere sonra da Kavaklıdere’ye doğru kayıyordu. Binanın sahibi olan Nergiz ailesinden dolayı ilk etapta Nergiz adıyla projelendirilen sinema daha sonra Kavaklıdere Sineması olarak adlandırıldı. Kavaklıdere, Tunalı Hilmi Caddesi’ndeki dokuz katlı Başkent Apartmanı’nın zemin katında bulunan Kavaklıdere Sineması 1969 yılında izleyicisiyle buluştu. İki katlı salonu ilerleyen yıllarda bölünerek dört salona dönüştürüldü. Kavaklıdere Sineması uzun yıllar boyunca Ankaralıların birçok anı biriktirmesini sağladı.  Festivallere ev sahipliği yaptı. 1991 yılından sonra sinemanın işletmeciliğini Büyülü Fener Sinemaları’nın da sahibi olan Denk Ajans devraldı. Festivallerin vazgeçilmez durağı Kavaklıdere Sineması, “gece sineması” ve “ilk çocuk cafe” uygulamaları ile dikkatleri çekti.  Sinema, nitelikli Avrupa ve Türk filmlerini gösterdiği için Avrupa Konseyi’ne bağlı Eurimages-Europa Cinemas tarafından da desteklendi. Nitelikli sinemanın izlenmesine yaptığı katkılardan ötürü 1999 yılında Ankara Film Festivali’nce verilen Kitle İletişim Ödülünü aldı. Ancak bunlar kapanmasını engelleyemedi ve 2007 yılında Kavaklıdere Sineması da perdelerini kapattı. Geçmişte Kavaklıderem Derneği tarafından yeniden açılmaya çalışılsa da şu an önünden geçenleri sadece tabelasıyla selamlayabiliyor.

Tekelioğlu’nun sinemalı apartmanlarından Talip Sineması da Tunalı Hilmi Caddesi üzerinde yer alıyordu. Apartman, 1969 yılında projelendirilmişti. Dükkânlara ve sinemaya yer kazandırmak için dokuz katlı binanın konut katlarının girişi az alan kaplayacak şekilde düzenlenmişti. Bu düzenleme, sinemalı apartmanların karakteristik özelliğini yansıtıyordu. Apartman girişi ve dükkânların arasından geçilerek bodrum kata iniliyor, oradan da sinemaya giriliyordu. Talip Sineması, üzerinde bulunduğu Tunalı Hilmi Caddesi’ne otuz yıl boyunca Kavaklıdere Sineması ile birlikte değer kattı. Talip Sineması, film gösteriminin yanı sıra tiyatro gösterileri ve birbirinden farklı konserlere de ev sahipliği yaptı. Örneğin, 1993 yılında metal müzik sevenler için İstanbul’da düzenlenen ‘Lanethli Konserler’in Ankara ayağı Talip Sineması’nda yapılmıştı. Konser esnasında gençler arasında kavga çıkmış ve ortam polis müdahalesiyle sakinleştirilmişti. Talip Sineması da zamana yenik düşen sinemalardan oldu. Şu an yerinde otopark bulunsa da yapıldığı zamanki seramik duvar kaplamaları duvarlarda hâlen durmaktadır.

Şili Meydanı’ndaki Çankaya Sineması ve Menekşe Sokak’taki Nergiz ve Menekşe Sinemaları, Mimar Nejat Tekelioğlu’nun sinemalı apartman konseptine diğer örneklerdi. Çankaya Sineması, 1967 yılında Mehmet ve Refik Erdoğan kardeşler tarafından açıldı. Açılışına ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü de katıldı. 850 kişilik koltuk kapasitesiyle film gösteriminin yanı sıra tiyatro oyunlarına da kucak açtı. Devekuşu Kabare, Kent Oyuncuları ve Haldun Dormen bu sahnede tiyatroseverlerle buluştu. Sinema; balkon katı ve geniş fuayesi ile 1500 metrekarelik alanda 1987 yılına kadar faaliyet gösterdi. Sinema, kiraya verildikten sonra yıllar içinde disko, restoran, ardından da Çakıl Gazinosu olarak kullanıldı. Geçtiğimiz yıl ise sevindirici bir gelişme oldu. Mekân, “Çankaya Sahne” adıyla kültür sanat hayatına geri dönerek 4 Ekim 2019’da Sokrates’in Son Gecesi adlı oyunla açılış yaptı. Çankaya Sahne’nin Genel Sanat Yönetmeni Mehmet Atay’ın sözleri çok anlamlı: “Birçoğunuzun hafızalarında farklı anları yeniden hatırlatan bir mekân burası. Birkaç kuşak, farklı sesler, farklı görseller ve heyecanlar yaşadı burada. Bu mekânı bir sinema olarak yaratanlar ülkemizin yaşadığı krizlerin sanata da yansımasıyla hayallerinde bir süreklilik yaşayamadılar belki ama bin bir özenle inşa ettikleri mekânın duvarlarına, merdivenlerine sinmiş sözlerin, müzik eserlerinin, film karelerinin hafızalarda hep taze kalmasını istediklerinden olacak yine bir sanat merkezi olarak hayatına devam etmesine zemin hazırladılar. Yıllar sonra, Ankara’nın neredeyse adıyla birlikte anılacak bu kült mekânını, sanatsal bir enerjiyle buluşturmaktan gurur duyuyoruz. Yalnız yola çıktık ama bizi yalnız bırakmayacağınızdan eminiz.”

Nergiz Sineması, Menekşe-1 Sokak’ta 1967 yılında yapılan Nergiz Apartmanı’nda bulunuyordu. Yetmişli yıllarda Nergiz Sineması’nda genellikle aile ve macera filmleri gösteriliyordu. Doksanlı yılların başında, filmi sandalyeden izleme rahatsızlığına rağmen Rambo-3 filminin upuzun kuyruğu görülmeye değerdi. Sinema, film gösteriminin yanı sıra Devekuşu Kabare gibi tiyatro ve diğer kültür sanat etkinliklerine de sahnesini açıyordu. Ancak yıllar içinde sinemaya olan ilginin azalmasıyla birlikte fazla tutunamadı. Cep sineması ekolünden olan bu sinema son dönemlerinde sadece erotik film göstermeye başladı ve sonrasında kapandı.

Mimari Projesi 1966 yılında Nejat Tekelioğlu ve Özdemir Çakıner tarafından hazırlanan Menekşe Sineması, Nergiz Sineması’nın biraz aşağısında, Modern Çarşı’ya yakın bir yerde, Orkide Apartmanı içinde bulunuyordu. Menekşe Sineması 90’lı yılların sonlarına kadar önemli bir sinemaydı. Burada da duygular ve sinema bir arada yaşardı. Vurdulu kırdılı bir filmin son sahnesinde başkahraman biraz dayak yiyip ardından büyük bir geri dönüşle kalkarak rakibine ilk tekmesini attığında, tüm salon Meksika dalgasını andıran bir coşkuyla ”İşte bu” diyerek coşuyordu. Yönetmenliğini John Carpenter’in yaptığı Big Trouble İn Little China (Küçük Çin’de Büyük Bela) filmine girip o fantastik filmin büyüsüne kapılan, film bitiminde büyüklerinin elinden tutup Sümer Sokak’taki Konya Mutlu Kebap’ta karnını doyuran çocuklar şu an kırklı yaşlarındalar. Menekşe Sineması, kapandıktan sonra ilerleyen yıllarda özel tiyatrolarca kullanılan bir sanat merkezine dönüştü.

Dr.Öğr.Üyesi Umut Şumnu’nun makalesinde yer verdiği üzere; ”Ankara’da Mimar Nejat Tekelioğlu tarafından projelendirilen sinemalı apartmanlar önemli sivil mimarlık örneklerindendir. Hepsi kent belleğimizin önemli unsurlarıdır. Bu apartmanlar gerek alt katlarında bulunan mağaza ve sinema mekânları, gerek apartman bloğundaki daireleri, gerek bu dairelerin yapıldığı yılların konut politikası hakkında bilgi vermeleri, gerekse bütün bu mekânlardaki özgün tasarım yaklaşımları ve mimari detayları bakımından sahip çıkılması ve korunması gereken birer mimari mirastır.”

Ankara’nın sineması olan apartmanlarından bir başkası; Karınca Apartmanı ve Karınca Sineması Esat Caddesi 70 numarada bulunuyordu. Karınca Apartmanı, Mimar Fehmi Doğan ve Mimar Mehmet Ünal tarafından tasarlandı. Mimari proje 1967’de onaylandı ve yapı 1969 yılında tamamlandı. 1977 yılındaki bir tadilatla sinema kullanımı ihtiyaca göre değiştirildi. Sinema girişi Esat Caddesi’nden, yapının orta kesiminden alınır ve giriş holü ile fuayeye bağlanırdı. Sinema salonunun balkon kısmına giriş fuayedendi. Fuayeden salona bir merdivenle ulaşılırdı. Salonun bulunduğu bodrum katta oluşturulan yeni bir fuayede iki uçta yer alan merdivenler yapının iki ucunda yer alan sinema çıkışlarına yönlenirdi. Bu tek salonlu, yüksek tavanlı, kırmızı kadife perdeli sinema da kapandı. Karınca Pasajı ise hayatına devam ediyor. Esat Caddesi’nde Dilek Sineması ve Ferah Açıkhava Sineması’nın da bulunduğu biliniyor fakat onlar da günümüze ulaşamadılar.

Eskiden sinemalarda filmlerin bazı yükseliş sahneleri ya da memnun ediciyse sonu da tüm salonca alkışlanırdı. Film ekibinin bundan haberi olmasa da izlenilenden duyulan memnuniyet alkışla belli edilirdi. Teknik problem olunca ‘Hoop Makiniiiissst’ bağırışları duyulurdu. Orada dışarıdan bağımsız, izlenilenin büyülü dünyasına yakın bir hal olurdu. Artık çoğunlukla zaman geçirmek için girilen sinema salonlarının aksine daha bir özenle, tam saatinde gidilip, kimseyi rahatsız etmeden saygılı ve sessizce film izleme kültürü yaygındı.

Yazının önceki bölümü: Zamana Yenik Düşen Ankara Sinemaları III: Bahçelievler ve Yenimahalle

Zamana Yenik Düşen Ankara Sinemaları yazı dizisi kapak illüstrasyonunu hazırlayan: Rüya İğit

*Kaynakçaya serinin son yazısından erişebilirsiniz.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Zamana Yenik Düşen Ankara Sinemaları IV: Müstakil ve Sinemalı Apartmanlar Dönemi<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Havanın mevsim normalleri üzerine çıkmasını fırsat bilen Ankaralılar, Kuğulu Park’ın içerisine doluşmuşlar. Burası uzun yıllardan beri[1] Ankaralılar’ın hayatında olan ve şehrin en güzel yerlerinden biri. Banklarda oturanlar, kuğuları izleyenler, çay içenler Instagram’da paylaşmalık selfie çektirenler başroldeler. Kalabalığın arasında dolaşıyorum. Biraz bankta oturuyorum. Güneş tepede, etrafında iki tane yağmur damlası için bile gönülsüz gözüken yağmur bulutu dolanıyor. Bir kuğunun yüzerken suyun üzerinde oluşturduğu dalga tepelerini izliyorum.  Yavaş adımlarla kulübesinin içerisine giriyor. Ben de Kuğulu Park’tan çıkıyorum. Tunalı Caddesi üzerinde yürümeye başlıyorum. Burası da oldukça kalabalık. Sokak müzisyenleri tüm ciddiyetleriyle caddeye konser veriyor. Kalabalığı yararak kulağımdaki tanıdık ezginin git gide uzaklaşmasıyla ilerliyorum. Sesler tamamen yittiğinde artık Kuğulu Çarşı’nın önündeyim. Burada Ankara’nın en güzel çizi romancısı ve sahafı Devr-i Alem Sahaf var. Burayı 10 yılı aşkın bir süredir çizgi roman tutkunu Ayhan Ataman[2] işletiyor. Ayhan Ataman, hem hoş sohbeti hem de piyasada bulunamayan kitapları bulmasıyla meşhur biri. Mutlaka uğranılması gereken yerlerin başında geliyor. Her zamanki alışkanlıkla girip kitap raflarının arasında dolaşıyorum. Ayhan Abi’yle biraz sohbet ediyorum. Bana Alan Moore’un daha önce hiç okumadığım bir grafik romanını öneriyor. Bu fırsatı kaçırmadan hemen kitabı alıyorum ve yoluma devam ediyorum.

Tunalı’daki baş döndürücü kentsel dönüşüm kendisini hemen hissettiriyor. Yine bir sürü yer kapanmış, yerlerine birbirlerine benzeyen kahveciler açılmış. İçim sıkılıyor. Karşıma bu sefer de Kavaklıdere Sineması çıkıyor. Burası Ankara’nın en güzel sinemalarından biriydi, uzun zamandır kapalı. Akıbetini bekliyor maalesef. Mimar Nejat Tekelioğlu, burayı ve bu binanın biraz ilerisindeki Talip Sineması’nı 1968 yılında tasarlamış. Bu iki sinemanın en önemli özelliği; mimari olarak ayrı bir mekan olarak tahayyül edilmeyip, apartman içerisinde yer almaları. Her iki sinema da balkonlu, localı, geniş fuayeli ve tek salonlu büyük sinema mantığının son örnekleri olarak kabul ediliyor.[3] Şimdi Talip Sineması’ndan geriye pek bir iz kalmadı. Kavaklıdere Sineması’nın ise sadece tabelası duruyor. Burada en son Richard Linklater’ın Before Sunset filmini izlemiştim. Gözümün önüne afişi geliyor. Filmi izledikten sonra filmi ne kadar çok beğendiğimi hatırlıyorum. Tesadüfler, beklenmedik karşılaşmalar, ilişkiler, aşk ve hayat… Yönetmen Linklater bu üç meseleyi filminde nefis bir şekilde ele almıştı.

Bestekar’a doğru yürüyorum. Bu caddeyi de çok seviyorum. Kendine has bir havası var. Cadde boyu sıralanmış  güzel mekanlar, akşamları kalabalık artınca daha da güzel oluyor. Hele yazları… Merdivenlerde oturanlar, içkilerini içenler, gitar çalanlar sonra lezzeti dillere destan seyyar nohut pilavcıda karnını doyuranlar… Yürümeye devam ediyorum. Bestekar’da da yine bir sürü yer kapanmış, apartmanlar yıkılmış. Gençlik hatıraları moloz yığınlarının arasına karışmış durumda. Bu güzel havaya yakışmayacak bir melankolinin içerisine düşüyorum. Canım iyice sıkılıyor.  Hemen eve dönmek istiyorum.

İlk dolmuşa atlıyorum, Milli Kütüphane’de iniyorum. 7. Caddeye doğru yürüyorum. Tam bu sırada Milli Kütüphane’nin önündeki ışıklarda onu görüyorum. Mutlu oluyorum,  dünyanın en güzel tesadüfü benim için. Yanına gidiyorum, beni görünce o da şaşırıyor. Güneş yavaş yavaş batıyor. Akşam güneşi tam da olması gerektiği gibi onun büyüleyici saçlarına düşüyor. Trafik ışıkları kırmızdan yeşile dönüyor, karşıdan karşıya geçiyoruz. İşten yeni çıkmış, yorgun görünüyor. Yoğun bir hafta geçirdiğini ve çok yorulduğunu anlatıyor bana. Havadan sudan konuşuyoruz.  Etrafımız neon ışıklı tavuk dönerci ve kebapçılarla çevrili. Yürümeye devam ediyoruz; Bahçeli’nin baş döndürücü mekansal dönüşümü dikkatimizi çekiyor, yeni açılan, kapanan mekanlar üzerimizde garip bir nostalji duygusu yaratıyor. Biraz daha yürüyoruz. Duvarda yakında konser vereceğini duyuran Bülent Ortçagil konser afişini görünce “Bu konseri asla kaçırmamalıyız,” diyoruz birbirimize.

Bahçeli 7. Cadde çok kalabalık. Sim Pastanesi’nden dondurma alıp yürüyenler, kalın siyah çerçeveli güneş gözlükleriyle etrafı ciddiyetle kesen ağır abiler, kafalarını cep telefonlarından ayırmayanlar geçip gidiyor. Sohbetimizin istikameti bu noktada biraz ciddileşiyor. Hayatın gereksiz rutinlerinden, geleceğin belirsizliğinden, birikmiş sıkıntılardan konuşuyoruz. Tüm bu sıkıntılardan biraz yorulmuş gibi duruyor. Onu mutsuz görmek beni çok üzüyor. Güzellikler hep onunla olsun istiyorum…  O bana bunları anlatırken ağzımdan  sadece Ortaçgil’den “her şey olur, her şey geçer hayat kalır” sözü dökülüyor. Bu söz onu birazcık olsun gülümsetmeyi başarıyor. Yürüyüşümüzün sonuna geliyoruz. Vedalaşıyoruz, herkes evine dağılacak. İçimden “İzin ver bana, kalbini aç, artık evime dönmek istiyorum,” diyorum… Gündüz tepemde dolaşan gönülsüz yağmur bulutları toplanmaya başlıyor. Sert bir rüzgar ağaç yapraklarını kıpırdatıyor, bir kedi kaldırımda koşuyor. Birazdan şiddetli bir bahar yağmuru başlar. Ellerim cepte yürümeye başlıyorum ve kalabalığın arasına karışıyorum. Aklımda İlhan Berk dizeleri: “Ben senin gözlerine dönmek istiyorum. Sonra da…  sonra diye bir şey yoktur. Tarih dışıdır, sonra.”

[1] Kuğulu Park’ın hikâyesi

[2] Ayhan Ataman röportajı

[3] Umut Şummnu’nun, Nejat Tekelioğlu Talip Apartmanı, Kavaklıdere Sineması üzerine makalesi

<span class="reading-mode-buttons"></span>Flanörün Tunalı, Bahçeli Yürüyüşü<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.