Amerika’da ulaşımın bir şehrin ruhu olduğu söylenir. Burada aktif ulaşım modları olarak nitelendirilen ulaşım sistemleri içerisinde toplu taşıma araçları hariç motorlu araçlara yer yoktur. İnsanların yürüyerek ve bisiklete binerek yaşadığı bir şehirdeki eski ve yeni komşularıyla, okul arkadaşlarıyla, iş arkadaşlarıyla etkileşimi sürdürülebilir ulaşım modlarının aynı zamanda sosyal şehri oluşturduğu da söylenir. Gerek halkın sosyal bağlarının daha kuvvetli olduğu, gerekse de sürdürülebilir ulaşım modlarının yaygın şekilde kullanıldığı şehirler oluşturmak için ülkemizde ulaşım yapısında değiştirilmesi gereken temel kavramlar olduğu aşikardır. Ankara özelinde düşündüğümüzde sürdürülebilir ulaşımı şehre kazandırmak kadar şehirdeki insanların buna inanmasını ve alışmasını sağlamak da bir o kadar zordur. Ancak Amerika’da birlikte çalışma fırsatı bulduğum Washington State Department of Transportation (WSDOT) CEO Yardımcısı Celeste Gilman, çevrenin insaların yaşayışlarına yön verdiğini belirtiyor; “Eğer şehirlerimize arabalarla aynı konforda bir yaya ve bisiklet ağı kurabilirsek insanlar bu modlara kolayca alışacaktır,” diyor. Peki Ankara’da bu sürece nereden başlanması gerekir? Görülen o ki; sürdürülebilir aktif ulaşım modları olan bisiklet, yaya ulaşımı ve toplu taşıma araçlarını daha konforlu ve daha güvenli hale getirebilirsek halkın bu modları kullanması sürecini hızlandırabiliriz. Tabii bu süreci halk katılımlı bir sistemle değiştirmeliyiz.

Ankara toplu taşıma otoritesi olan EGO Genel Müdürlüğü’nün otobüs filosu Avrupa’dan ve bazı Amerika şehirlerinden daha çevrecidir. Aynı zamanda halkın toplu taşımaya ulaşmasını sağlayan dijital platformlar da teknolojisi en ileride olan şehirlerle yarışmaktadır, ancak bunlar gelecek nesillere daha yaşanabilir bir şehir bırakmak için yeterli değildir. Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde karar verici konumunda vizyoner insanlar olması şehir için bir şanstır. Şehrin metabolizmasında köklü değişiklikler yapmak sadece Ankara’da değil tüm gelişmiş şehirlerde zor ama gereklidir. Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin planları dahilinde olan bisiklet ve yaya ulaşımını teşvik edecek yeni modları şehre kazandırmakta acele edilmelidir. Bu noktada ilk olarak önümüzdeki 20 yılı kapsayacak bir yaya ve bisiklet master planı hazırlanmalı ve kısa sürede uygulamaya konmalıdır. Mevcut ulaşım sistemlerine entegre aktif ulaşım modları oluşturulmalıdır. Tabii bunları yaparken imar planları uygulama ile örtüşmeli, belediye birimleri arası koordinasyon sıklaştırılmalı ve halk bilinçlendirme faaliyetleri profesyonelce yapılmalıdır. Bu sayede hızlı bir şekilde havayı kirleten etmenler azalacak, iklim değişikliği ile mücadele hızlanacak, halk sağlığı iyileşerek sağlık harcamaları düşecek, gürültü kirliliği azalacak ve otoyol, otopark alanları azalacaktır.

Washington State Department of Transportation (WSDOT) bünyesinde 31 farklı toplu taşıma ajansi barındırmaktadır ve Ankara için ilk tavsiyeleri bu sürece başlarken mutlaka bir ‘Kullanıcı Deneyimi’ merkezi kurulması yönündedir. Bu sayede daha pratik ve kullanışlı güzergahlar kısa zamanda oluşturulabilir aynı zamanda dünyada yaygın olarak hizmet veren elektrikli scooter ve elektrikli bisiklet şirketleri şehre daha çabuk adapte olabilecektir. Böylece şehir metabolizması daha yeni modlarla tanışarak insanların ulaşım davranışları da değişecektir. Şehir merkezinde yaşayan insanların sayısının gün geçtikçe arttığı düşünüldüğünde, gelecek nesillere daha yaşanabilir bir şehir bırakmak adına yapılacak daha çok iş olduğu ve sorumluluğumuzun ne denli fazla olduğu bilinmelidir. 2019 yılı Küresel Hava Durumu Raporu; hava kirliliği sonucu, bugün dünyaya gelen bir çocuğun ortalama yaşam beklentisinin 20 ay kısaldığını belirtiyor. Şehirlerdeki hava kirliliğinin sebebi %40 oranla araçlardan, araçlardan kaynaklı hava kirliliğinin ise %40 sorumluluğu toplu taşıma araçlarından olduğu düşünüldüğünde bu sonuç şehirlerin sürdürülebilir ulaşım konusundaki omuzlarındaki yükü bir kez daha bizlere göstermiş oluyor.

Amerika’da WSDOT’da çalıştığım süreçte Barb Chemberlain ile görüştüm, kendisi WSDOT Aktif Ulaşım Direktörü. Ankara sokaklarını, topoğrafyasını inceledik ve kurumların yapılarından bahsettim. Kendisi, Ankara’da sürdürülebilir ulaşım master planı hazırlanıp bu planın Ankara Büyükşehir Belediyesi’ndeki diğer planlarla entegre edilerek, ölçülebilir hedeflerle, bir takvim çerçevesinde uygulamaya konulması halinde gelecek nesillere daha yaşanabilir bir şehir bırakmak için gerekli olan ulaşım altyapısının rahatlıkla kurulabileceğini anlattı. Dört yılda trafiği %20 azaltacak bir aktif ulaşım sistemi kurulabileceğinden ve adımlarından bahsetti. Barb’ın da üzerine basa basa söylediği bir konu daha var “bu topoğrafyada mutlaka elektrikli bisikletle başlayın.” İşin aslı şu, herkesi dinleyip ülke ve şehrin ruhuna uygun kendi alışkanlıklarımızla uyuşan bir süreç izlemek. Durum böyle iken gelecek nesillere, kendi çocuklarımıza, onların çocuklarına daha iyi bir şehir bırakmak adına tüm hepimize görevler düşüyor. Tüm bu bahsettiğimiz süreç dünyada hızla yaygınlaşıyor. Victor Hugo’nun da dediği gibi; “Bir ordunun istilasına karşı koyabilirsiniz ancak vakti gelmiş bir düşüncenin istilasına karşı koyamazsınız.” Geleceğin Ankara’sı için vakit geçirmeden işe koyulmamız gerekiyor.

Ali Onuralp Ünal

Kapak Görseli:  2018 yılı Ankara Hareketlilik Haftası kutlamalarından, Bahçeli 7. Cadde.

Hafıza Kaydı’nın Ankara’daki bisiklet kullanıcıları ile beraber bisiklet güzergahları oluşturmak için 2016 yılında yapmış olduğu çağrı için bu yazımıza göz atabilirsiniz.

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ulaşım Bir Şehrin Ruhudur: Ankara İçin Öneriler<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Birden şaşırırız, çünkü ucuzdur. Zihnimizdeki karşılığının çok altındadır. Ona sahip olmak için büyük bir fedakarlık yapmamıza gerek kalmaz. Kredi kartındaki limitimizi denkleştirmemize, büyük taksitlerin altına girmemize ya da bankamatikten para çekmemize bile gerek yoktur. Alıp eve gittiğimizdeyse, kelepir bir malın yarattığı tatminle hatta kimi zaman bu fırsatı elde edebilmenin mekansal ve zamansal doğruluğuyla keyifleniriz.

Bazen sırf ucuz olduğu için almayacağımız şeyi bile alma dürtümüzle baş başa kalırız. Kendimizi ilerde ihtiyacımız olabileceğine ikna etmemiz gerekir. Durumu irdelerken ürünün üzerindeki davetkar turuncu etiketin altından ilk satış fiyatı göz kırpar. “Vay be,” deriz  o anda, “bunu bu fiyata satıp hala para kazanabiliyorlar demek ki” diye düşünmeye başlarken, ucuzluğuna yenik düşeriz. Ya da bazen ona bile gerek kalmaz. Ucuz olması ikna olmak için yeterlidir.

Satın alma davranışını sergilerken beyin bu ve benzeri bir takım sorgulamalar yapar. Öncelik kendi ekonomik şartlarımızı sorgulamaktadır. Günün sonunda, o bağımsızlığı koruyacak şekilde tüketmek, insanın kendini koruma ve hayatta kalma biçimidir.

Ama birkaç dakikalığına beynin bu tartışmasına kısa bir ara verelim. Ucuz olması gerçekten bir şeye sahip olmak için yeterli bir sebep midir? Veya ucuz olması bizi başka konularda düşünmemiz için tetikleyebilir mi?

Bu konuda düşünmeye başladığımızda aklımızda birkaç soru belirir. Mesela bir ürün nasıl üretiliyor, kaç paraya üretiliyor? Üretici, marka, satıcı ayrı ayrı ne kadar kazanıyorlar?  İşçi hangi koşullar altında çalışıyor? Bu soruların cevaplarına ulaşmaksa artık soruyu sormak kadar kolay değil. Çoğu son derece bilinçli bir şekilde üstü kapatılan bu bilgilere ulaşmak için biraz didiklemek gerekiyor. Kendi yaptığımız didikleme yolculuğuna sizi de dahil etmek istiyoruz. Gelin birlikte göz atalım.

Şöyle başlayalım. Bir giyim markasının sahibi olduğumuzu düşünelim. Bunlarca yıl kendi ürünlerimizi üretmiş, üretimden satışa bütün sorumluluğu kendimiz göğüslemişiz. Bir süre sonra birileri bize üretimle uğraşmamız gerekmediğini, üstüne üstlük artık uğraşmamız gerekmeyen tüm bu işleri, bizden 10 kat daha az maliyetle yapabileceğini söylüyor. Yönettiğimiz milyonlarca doların stresi altında ezilirken, bir bakıyoruz ki bu sefer turuncu etiket fabrikanın üzerinde sallanıyor. İşkillenir misiniz?

Naomi Klein da No Logo kitabında tam olarak bu turuncu etiketli fabrikaları anlatıyor. Küresel markaların hayatlarımıza yerleşme biçimlerini ve madalyonun öteki yüzünü, yani yalnızca tüketicinin değil üreticinin de varlığını anlamamıza yardımcı olan bu kitapta, üreticiyi düşündüren tonlarca olayı aktarıyor. Bunlardan biri, Kanada’da uzun yıllar yerli kumaş ve yerli üreticilerle kaban üretimi yapan bir markanın, üretimini ucuz işgücünün olduğu bir ülkeye taşımasıyla başlıyor. Üretim bedelinin 10 misli ucuzlamasıyla  markanın üretim hacmi artıyor. Mağazalar, markanın sunduğu çeşitlerden ve fiyatlardan memnun müşterileriyle doluyor.

Üretimin 10 misli ucuzlamasını sağlayan, gelişmemiş ekonomisi ve ucuz insan gücüne sahip sıcak bir ülkede, üreticiler bir kabanı tarif edemeyecek  kadar konuya yabancı. Kaban ne ki? Ne üretiyorlar? “Kolları ve paçaları bileklere kadar uzanan bir yelek” diye kırık dökük tarif edebiliyorlar. Çok önemli değil. Üretiyorlar ve hayatta kalmaya çalışıyorlar.

Bir başka anekdotta genç bir kadın, çoğumuzun algılayamayacağı kadar karmaşık bir bilgisayarı üretiyor. “Ne kadar zeki olmalı!” diye düşünüyor Klein. Oysa üretmeyi bilmesi, kullanmayı bildiği anlamına gelmiyor. Ne ürettiğini hayal bile edemediğini aktarıyor genç kadın.

Ucuz ürün, üreticinin ürettiğine yabancı olduğu bir dünyayı anlatıyor aslında. Kendi hayatında karşılığı olmayan bir nesneyi meydana getirmek için emek sarf eden bir insan kendisi. Yerine kimin geldiğinin çok da önemi yok. Yerine gelecek olan kişinin gerekli beceri seviyesini tamamlayabilmesi yeterli. Kötü koşullarda yaşadığının çoğu zaman farkında. Haklarını istemesiyse çok tercih edilmiyor. Eğer bir birim emek karşılığında yarım birim maaşa tav olacak çaresizlikte iki kişi varsa bu yalnızca daha fazla üretimi daha ucuza yapmak demek oluyor. Yani değmeyin o markanın keyfine. Ve içinde bulunduğu ekonomik düzende, işsizlik ve varoluş mücadelesinde, hayır diyemeyecek kadar kırılgan insanlar, fabrikalarda ürettiklerine yabancı hayatlarına devam edebiliyorlar.  

Peki ya tüketen kişi? O duruma ne denli aşina? Diyelim ki A markasından aldığınız bir ürünün etiketine baktınız. Bu sıcak ve gelişmemiş ekonomilerden birinde değil de, nispeten daha iyi koşullarda olduğunu bildiğiniz bir ülkede üretilmiş. Bu ürünün masum olduğuna dair yeterli bir kanıt olmayabilir.

Andrew Morgen, True Cost belgeselinde tekstil ürünlerindeki kirlenmişliğinin, çoğu ürünün ham maddesi olan pamuğun üretiminden başladığını anlatıyor. Gelişen moda trendleri, hem hızlı hem de daha farklı biçimlerde üretilmesi gereken pamuk ihtiyacını doğuruyor. Çiftçiye  doğanın döngüsünün dışında dahi üretim yapmasını sağlayan genetiğiyle oynanmış bir tohum satılıyor ve beraberinde toprağa ekilmesi gereken onlarca kimyasal. Cebindekinden çok daha fazlasını adeta bir fabrika gibi kullanılan toprağa yatıran çiftçi her geçen gün borçlanıyor ve borcunu ödeyemediği noktada toprağını kaybediyor. Ve dünyadaki pamuğun çok büyük bir kısmı bu bedelleri ödeyen hayatların sayesinde üretiliyor. 

Şimdi beyin hemen kendini suçlu hissetti değil mi? Ne yazık ki artık tam anlamıyla masum bir insan olmamız çok zor. Çünkü üretim ve tüketimdeki ilişkiler oldukça karmaşıklaştı. Kendi cebimize giren paranın bile hak ettiğimize karşılık olduğundan emin olmayabiliriz. Suçlu olmanın aksine, oldukça az kazanıp, adaletsiz bu düzenden nasibimizi biz dahi almışken, ucuz olanı tercih etmek zorunda kalmamız bizi doğrudan suça ortak değil, bedel ödeyen diğer milyarlarca insandan biri yapar diyebiliriz.

Ama hemen enseyi karartmayalım. Çünkü her ne kadar hikâye iç karartıcı olsa da yabancı olduğumuz hayatlara aşina olabileceğimiz, şeffaf bir dünya yaratmaya çalışan insan sayısı oldukça fazla. Ve onları çok uzaklarda aramamıza gerek yok, biz de bildiklerimizi sizlere tanıtacağız!

Dememiz o ki ucuz ürünle karşılaştığımızda kendimize yeni sorular sormamız güzel bir başlangıç olabilir. Kısaca biraz işkillenip, olayın özünü arayan Sherlock Holmes kılığına bürünmek, daha adaletli bir dünyanın kapılarını aralarken, hayatımıza yepyeni bir heyecan da kazandırabilir. Farkındalığın ve kararlılığın heyecanını.  

Serinin ilk bölümü: Şeylerin Hikayesinin İzinde

<span class="reading-mode-buttons"></span>Bir Şey Ucuzsa Neden İşkillenmeliyiz?<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.

Dünyada Atık Problemi

Dünya Bankası verilerine göre, 2012 yılında dünyanın şehirleşmiş bölgeleri toplam 1.3 milyar ton atık üretti. Bu sayının 2025 yılında 2.2 milyar tona ulaşması bekleniyor. Atık problemi şehirlerde sağlık, güvenlik ve çevre problemlerine neden oluyor. Atıklardan hastalıklar yayılıyor, küresel ısınma sorunu perçinleniyor. Şehirde yaşanan yoksulluğu arttıran bu durum, çeşitli sosyal problemlere de neden oluyor.

Çözüm Nereden Başlamalı?

Atık problemi, endişe verici boyutlara ulaşmış durumda… Peki, bu durum karşısında ne yapılmalı? Bireyler olarak bizler bu problemi ister istemez büyütüyoruz. Ancak çoğu zaman bir insanın neden olduğu zarar görmezden gelinebiliyor. Çevreci öneriler dikkate alınmıyor. Büyük şirketlerin, dev fabrikaların, uçak endüstrisinin neden olduğu zararlar karşısında, bir kişinin verdiği zarar ve değiştirebilecekleri küçümsenebiliyor. Oysa “Zaten büyük şirketler dünyayı mahvediyor, ben bir önlem alsam ne değişir ki?” diye düşünmemek lazım. Yine Dünya Bankası verileri ortaya koyuyor ki, 2012 yılında bir kişinin bir yılda günlük karbon ayak izi miktarı 1.2 kilogram! Bunu azaltmak, yönetilebilir hale getirmek elimizde. Çevreci öneriler bu noktada işinize yarayabilir.

Çevreci Öneriler İlhamınız Kars’tan olsun!

“Ben tek başıma neyi değiştirebilirim ki?” diyenlere, Kars’ın Selim ilçesindeki tren istasyonunu göstermek isterim. Anadolu’nun yeşili seven istasyon amirleri, yıllar boyunca bu istasyonun çevresini ağaçlandırmaya devam etmiş. Ortaya çıkan manzara, ne kadar başarılı olduklarını gösteriyor. Bozkırın ortasında yeşil bir hat yaratmışlar. Hiçbiri de “Ben neyi değiştirebilirim?” dememiş. Ankara için çevreci öneri listesine göz atarken, ilhamınız Kars’tan olsun!

1. Moda Endüstrisine “İkinci El” Başkaldırı

Sorun: “Atık” denildiği zaman gözünüzün önünde ne canlanıyor? Boş bir kahve kartonu, bitmiş yumuşatıcı şişesi, üst üste yığılmış gazeteler… Yepyeni bir elbise, etiketi üzerinde bir tişört ya da kolunuza yeni taktiğiniz bir çanta değil! Oysaki dünyayı kirleten başlıca endüstrilerden bir tanesi de moda endüstrisi… Hızlı tüketim moda anlayışı, dünyamızı en çok kirleten endüstriyi besliyor.

Çözüm: Moda endüstrisinin yarattığı atık problemi ile savaşmak için pek çok farklı çevreci öneri var… Öncelikle alışveriş yaparken ani isteklere kapılmamak ve akıllıca alışveriş yapmak başta geliyor. Giydiğiniz kıyafetleri sağlam tutmak, giymediklerinizi ihtiyaç duyan başkalarına vermek yine kolayca yapılabilecek bir öneri. Bunların yanısıra, ikinci el kıyafet mağazalarını ziyaret edebilirsiniz! Bardacık Sokak 37 numaradaki Nana İkinci El, alışveriş öncesinde ziyaret edebileceğiniz dükkanlardan biri.

2. “Coffee to Go” değil “Coffee to Stay”

Sorun: Kahve, çay ya da bilumum öteki sıcak içecekler gündelik hayatımızın vazgeçilmezleri arasında… Kimi zaman ise giderken hızlıca bir bardak alıyoruz, kimi zaman arkadaşlarımızla uzun sohbetlere dalıyoruz. Bunları yaparken kahvenizi nasıl bir bardakta içtiğinize dikkat ettiniz mi? Eğer karton bardak kullanıyorsanız, atık problemine katkıda bulunuyorsunuz demektir!

Çözüm: Hayat çok hızlı akıyor, kabul, ancak kahvenizi oturarak içmeye ne dersiniz? Bir bardak kahvelik mola, karton bardakla oradan oraya koşturmaktan daha iyi olacaktır. Hele kahve içeceğiniz yerde oturuyorsanız, kartonda içmenin ne anlamı var öyle değil mi?

Bir dahaki sefere kahvenizi alırken, karton bardakta değil, fincanda verilmesini isteyin. Starbucks gibi kartonda kahve satan dükkanlar, kahvenizi seve seve kocaman bir fincanda servis edebilirler. Eğer kahveyi alıp gitmeniz gerekiyorsa, termosunuza doldurmalarını isteyebilirsiniz. Çevreci öneriler sizi kahve keyfinizden ödün vermek zorunda bırakmadan da doğruyu yapmaya yönlendirebilir.

3. Işıl Işıl Dişler – Ancak Ne Uğruna?

Sorun: Diş fırçası, her gün kullandığız plastik objelerden bir tanesi… Plastikle o kadar özdeşleşmiş ki, onu başka bir maddeden düşünmek mümkün değil. Dünyada her yıl 3.6 milyar plastik diş fırçası kullanılıyor. Bunların çok büyük bir kısmı geri dönüşümden geçmiyor, çözünmeden yıllar boyunca kalıyor, çözünürken toprağı kirletiyor.

Çözüm: Plastik diş fırçanızı, bambu ile değiştirerek bu sorunun önüne geçilmesine katkı sağlayabilirsiniz! Tutma yeri ve fırça kısmı ile tamamen doğal maddelerden elde edilen bambu dış fırçaları, plastiğe harika bir alternatif sunuyor. Ankara’da da satılan The Humble Brush bambu diş fırçaları, bu alternatifin güzel örneklerinden. Üstelik her satın aldığınız fırça karşılığında, ihtiyacı olan bir çocuğa fırça hediye ediyorlar. Bu marka, hem çevreci öneriler arasında yer alıyor, hem de harika bir sosyal sorumluluk örneğini gözler önüne seriyor.

4. “Poşete Gerek Yok!”

Sorun: Kendinizi marketten sonra eve giderken hayal edin… Bir haftalık alışverişi yaptıktan sonra, elinizde kaç tane torba var? 5? 7? 10??? Pek çoğu tek kullanım sonrası yırtılan, evde bir köşeye istiflenen, asla bitmeyen plastik torbalar… Bir gün evlerimizi ele geçirecek gibi duruyorlar!

Çözüm: Son 10 yıldır giderek daha da yaygılaşan bez çanta modasını, işlevsel bir hale getirmeye ne dersiniz? Alışverişinizi yapmaya giderken, yanınıza birkaç bez torba alın. Aldıklarınızı bi torbalara yerleştirip eve bu şekile taşıyın. Bir yıl boyunca bunu yaptığınız takdirde, büyük bir fark yaratmış olacaksınız. Market alışverişi dışında da “poşete gerek yok” mottosunu benimseyebilirsiniz. Aldığınız küçük bir makyaj malzemesi, kitap ya da tek bir meyve çantanıza sığabilir. Çevreci öneriler arasında belki de en kolayı, plastik poşete hayır diyebilmek.

Evde çöp poşeti bulamamaktan endişe ediyorsanız, korkmayın! Bez torba alışkanlığına geçtikten sonra bile evdeki rezervi bitirmeniz zaman alacak ve hâlâ zaman zaman plastik torbalar almak zorunda kalacaksınız.

5. Bir (Plastik Olmayan) Şişe Şu

Sorun: Ne yazık ki şehrimizde çeşmeden akan su konusunda şüphelerimiz var. O nedenle hemen hemen hepimiz plastik damacanalarda şu içmek zorunda kalıyoruz. Belki bu durum karşısında filtre taktırmaktan başka çaremiz yok, ancak bir de gün içerisinde satın aldığımız plastik su şişeleri var. 50 ml şu içmek için koca bir plastik şişeyi ziyan ediyoruz.

Çözüm: Pek çok kişi hem ekonomik hem de çevreci nedenlerle plastik şişeleri tekrar tekrar kullanma yoluna gidiyor… Ancak bu durum pek de sağlıklı değil. Bunun yerine cam şişeler tercih edebilirsiniz. Suyu içtikten sonra şişeden hemen kurtulmak istiyorsanız, veya ağır bir cam şişeyi taşımak istemiyorsanız, SuCo’ya göz atabilirsiniz. Ankara’da da satılan SuCo, doldurulduğunda 50 ml şu alan, boşkense neredeyse bir A4 kağıt kadar ağırlık yapan ve katlanıp defterin arasına konabilen bir su şişesi sunuyor. Üstelik her alışverişinizin 1 TL’sini suya erişim projelerine bağışlıyor.

Listelenen bu beş öneri belki dünyayı kurtarmaz, ancak olumlu bir katki sunacağı kesin! Üstelik uygularken sizi fazla zahmete sokmayacaklar. Denemekten zarar gelmez, ne dersiniz?

<span class="reading-mode-buttons"></span>Ankara için Uygulanabilir Çevreci Öneriler<span class="reading-mode-buttons"></span> yazısı ilk önce Lavarla - Kültür-Sanat ve Kent Yaşamı üzerinde ortaya çıktı.